The Road Back (1937)

Het schoolvoorbeeld van een door de filmstudio verminkte film. James Whale (regisseur van o.a. Frankenstein en The Invisible Man) zag dit onofficiële vervolg op All Quiet on the Western Front (1930) als zijn magnum opus. Helaas heeft Universal Studios onder druk van de Duitse regering zijn oorspronkelijke versie veelvuldig aangepast na de eerste bioscooprelease. De film die Whale heeft afgeleverd was een cynisch en uiterst pessimistisch portret van het leven van Duitse soldaten direct na de eerste Wereldoorlog, maar door inmenging van de studio is het uiteindelijk een onevenwichtige film geworden waarin totaal misplaatste en bovenal flauwe humor de boventoon voert. In de zwaar toegetakelde studioversie die op o.a. YouTube te vinden is, zie je nog enkele scenes die hinten op een sterk staaltje ‘filmmaken’. Helaas worden deze scenes merendeel bruut afgekapt en opgevolgd door zogenaamd humoristische passages.

In 2016 is er door The Library of Congress een poging gewaagd om de film in ere te herstellen. Jammer genoeg is er geen print van Whales versie bewaard gebleven, enkel nog een versie met de eerste aanpassingen doorgevoerd door een andere regisseur i.o.v. Universal. De kans dat de originele versie ooit nog opduikt, lijkt mij op z’n zachts gezegd zeer klein. Als liefhebber van het werk van James Whale vind ik dit een groot gemis voor de filmgeschiedenis. Gelukkig heeft hij ons nog een andere oorlogsfilm nagelaten: het meesterlijke Journey's End (1930). Zijn allereerste film en eentje volledig naar zijn eigen visie.

Film:

- The Road Back (1937, James Whale, Full Movie) - YouTube

Interessant leesvoer:

- Antti Alanen: Film Diary: The Road Back: original cut (2016 restoration Library of Congress) - anttialanenfilmdiary.blogspot.com

- James Whale: A New World Of Gods And Monsters: James Curtis: 9780816643868: Amazon.com: Books

Mijn voorganger daviddoelen heeft al aangegeven hoe het helaas met deze film in z'n huidige staat is gesteld, en of er na een kleine 90 jaar nog ontbrekende filmbeelden zullen opduiken is nog maar de vraag, hoewel ik bij de bonus-features van DVD's van zeer oude gerestaureerde films toch regelmatig zie dat een verzamelaar of een filmmuseum in een uithoek van de wereld nog een complete (en bruikbare) kopie blijkt te hebben. Hoe deze "geamputeerde" versie moet worden beoordeeld is dus lastig, maar toch vond ik dit over bijna de gehele lengte een boeiend geheel vanwege de thematiek van de desillusie van het thuiskomen met de vervreemding, de armoede en de revolutionaire onrust op straat.

        En de (meesterlijke) hand van de regisseur is toch ook in genoeg elementen te zien: de indrukwekkende beelden van optrekkende soldaten in Niemandsland, de camera die door een loopgraaf zweeft, de ontroerende thuiskomst van Ernst (John King), de massascènes van revolutionairen in botsing met politie en leger, en zelfs het spel van Andy Devine die hier warempel verstandiger en vooral slagvaardiger is dan in zijn latere personage van jammerende boerenkinkel (zoals in bijvoorbeeld John Fords Stagecoach van twee jaar later).

        Het theatrale oreren van John King op het einde haalt de angel een beetje uit de film, want het idee dat alles nu wel goed zal komen staat haaks op de teneur van de voorgaande anderhalf uur, zeker omdat we net hebben gezien waartoe zijn PTSS een oorlogsveteraan heeft gedreven, maar als geheel vond ik dit toch een boeiende film. De laatste beelden van krantenkoppen waarschuwen al voor wat de wereld stond te wachten.