Nostalgia de la Luz (2010)

Best overweldigend.. Zoveel rake parallellen trekken tussen zaken die niets van doen hebben met elkaar, en tegelijkertijd met een aangrijpende lading. De zoektocht naar hemellichamen en die naar menselijke lichamen van de geëxecuteerden. Beide opgehouden met bestaan maar ook beide nog ergens te vinden (hoewel het eerste veel makkelijker dan het laatste, pijnlijk genoeg.)

En zo barst de film van de metaforen (zoals de onmetelijkheid van het heelal en die van de woestijn) en contrasten (de helderheid boven Chili versus de schimmigheid en onwetendheid daar over de menselijke restanten), erg doordacht. Treffend ook wat de dochter van de verdwenen ouders omschrijft, eigenlijk sowieso stuk voor stuk boeiende monologen en portretten.

Gelukkig is het allemaal zonder de politieke achtergrond uit de doeken te doen (wat de aandacht zou afleiden), zonder stelling te nemen of een persoonlijke (politieke) mening te geven, zoals het 'hoort' in docu's. Om het af te maken is Nostalgia de la Luz van begin af aan overstelpt met haarscherpe en kleurrijke beelden van het heelal, van voorwerpen en van de natuur waar geen schilder tegenop kan, waanzinnig.

Het slot met de twee vrouwen bij de telescoop geeft een brok in de keel. Ook dit weer een dijk van een metafoor waar de beelden (en muziek) voor zich spreken. Jammer dat het daarna nog een paar minuutjes doorging, was in mijn ogen het perfecte einde geweest.

''I am convinced that memory has a gravitational force. It is constantly attracting us."

Nostalgia for the Light (2010) won in 2010 o.a. de European Film Award voor beste documentaire. Ik kan volledig begrijpen waarom, het is een unieke docu. 'Nostalgia de la luz', zoals de oorspronkelijke titel luidt, is een meditatie over tijd, herinnering, herkomst, het heelal, rouw en het (culturele en politieke) verleden. Al deze op het eerste gezicht niet direct verbonden zaken worden door Patricio Guzmán op meesterlijk wijze samengeweven, waarbij de kijker zelf de verbanden legt en overeenkomsten ziet. No lazy viewing on this one.

Vanaf de eerste scène is duidelijk dat Nostalgia for the Light een streling voor het oog is, de plaatjes van Cinematographer Katell Djian zijn om je vingers bij af te likken. Eveneens weten we na de opening dat Guzmán niet schroomt om de tijd te nemen voor wat hij ons wil gaan tonen. Mensen met een beperkte concentratieboog en antipathie tegen langzame cinema zijn gewaarschuwd.

We beginnen de film met een aantal astronomen in de Chileense Atacama woestijn. Met hun blik opgericht turen zij de hemel af op zoek naar antwoorden op de grote vragen. Niet ver daar vandaan staan de duizend jaar oude rotstekeningen van Indianen nog in de stenen gegraveerd. Weer een eind verderop zoeken oude vrouwtjes al jarenlang naar botten van politieke slachtoffers van het Pinochet regime. Allemaal bezig met het verleden, en de manier waarop Guzmán dit bijeen brengt is redelijk wonderbaarlijk te noemen. Je wordt als kijker uitgedaagd en de tijd gegeven om eens na te denken over de aangeroerde zaken, waarbij de sprekers altijd interessante punten opbrengen.

Nostalgia for the Light (2010) is een aanrader voor arthouse en documentaire liefhebbers, en specifiek voor diegenen interesse hebben in herinnering, astronomie en de andere in de inleiding beschreven zaken.

9/10

Aardige docu van Chileense bodem. Centraal staat de Atacama-woestijn en het opgraven naar herinneringen. Dit gebeurt met verschillende onderwerpen: de gigantische telescopen die daar piekfijne beelden van het heelal (signalen vanuit het verleden) registreren en het opgraven van overledenen door hun nabestaanden. In diezelfde woestijn had Pinochet een aantal kampen opgezet, waarbij veel slachtoffers zijn gevallen en daar begraven. Ook archeologen komen aan bod die oeroude rotswandtekeningen bespraken. Ziet er allemaal wel mooi en indrukwekkend uit, al vond ik de parallel die getrokken werd, wat geforceerd en hoogdravend zelfs.

Mooie, unieke documentaire, die op momenten erg veel indruk maakt. Visueel is het allemaal van een ontzettend hoog niveau. De camera heeft ontzettend veel aandacht voor de details in de lucht en brengt dat op een uiterst fijne wijze in beeld. De interesse van Guzmán in astrologie komt op deze manier soms op fraaie wijze naar voren.

Na een mooi eerste half uur komt het pijnlijke verleden van woestijn naar voren. Ook dat is bij vlagen erg boeiend en wordt door Guzman mooi verbonden met de astrologie. De mensen die in beeld komen leven vaak nog in het verleden en dat is niet raar, als je ziet wat er allemaal gebeurd is en ook best zielig. De vrouw die niet dood wil, voordat ze de resten van haar zoon gevonden heeft en daar in tranen over verteld, kreeg ik echt spontaan heel veel medelijden mee.

Guzmán heeft hiermee in ieder geval een interessant onderwerp aangesneden. Het onderwerp is pijnlijk, maar Guzmán brengt het soms echt prachtig in beeld. Grotendeel is het erg boeiend en ik snap best dat Nostalgia de la Luz zich een plaatsje in de filmboeken verworven heeft, want het is een bijzondere documentaire, die ik ook niet zo snel zal vergeten.

4,0*

Nostalgia de la Luz is een fraaie documentaire van Chileense bodem. Chili, en specifiek de droge Atacama-woestijn, biedt uitstekende mogelijkheden om naar het verleden terug te kijken, op zowel astronomisch als archeologisch gebied. Vele parallellen worden getrokken via interessante interviews en prachtige beelden - Nostalgia de la Luz is fantastisch gefilmd, en natuurlijk zijn beelden van het heelal of van de uitgestrekte Atacama sowieso al snel indrukwekkend.

Maar al snel komt er een derde parallelle zoektocht in het verhaal, die in zekere zin het hart vormt van deze documentaire - zeker op emotioneel gebied. En dat is de zoektocht naar de gebeurtenissen in de recente Chileense geschiedenis, naar de donkere dagen van de Pinochet-dictatuur. Tienduizenden mensen zijn gemarteld, in concentratiekampen gestopt, en in vele gevallen vermoord er voor hun naasten van de aardbodem verdwenen. We zien vrouwtjes die al tientallen jaren zoeken naar menselijke overblijfselen in de woestijn, mensen die nog steeds proberen uit te zoeken wat er met hun broers of zonen is gebeurd en waar hun lichamen zijn. Ironisch genoeg blijkt dat vaak een onmogelijkere missie dan terugkijken wat er miljoenen, miljarden jaren geleden in andere uithoeken van het heelal heeft plaatsgevonden. Guzman verweeft deze parallelle concepten op fraaie, doch niet al te subtiele wijze. Een klein puntje van kritiek is dat er, zeker in het begin, een behoorlijk traag tempo wordt aangehouden, waar ik aanvankelijk toch wat moeite mee had. Alsnog ben ik best te spreken over deze drama/docu. 4.0*

Erg mooi.

De film opent met beelden, close-ups, van een object. Ik wist niet waar ik naar keek: een uurwerk? Daarna beelden van voorwerpen, jaren 70 design, een voice-over: het duurt een kwartier voordat een mens zijn intrede doet in Nostalgia de la Luz, een wetenschapper die overigens niet al te veel bijzonders te melden heeft. Maar de mooie, rustige cinematografie, gecombineerd met spectaculaire beelden van constellaties en natuurschoon maken dat je de open deuren over tijd en waarneming voor lief neemt.

De film wordt echter indrukwekkend als het bewind van Pinochet ter sprake komt- zonder de link met astronomie te verliezen- alles lijkt samen te komen bij het relaas van voormalige politieke gevangenen en vooral de vrouwen op leeftijd die in de woestijn zoeken naar overblijfselen van hun geliefde, broer, zoon. Een speld in een hooiberg dekt de lading niet, het is diep-tragisch, bewonderenswaardig ook, die obsessieve zoektocht naar botsplinters in de Atacama-woestijn, een gebied van (ik heb het even opgezocht) ruim 100.000 km2.

Als ik dan toch een minpunt moet benoemen- de stofdeeltjes die soms digitaal zijn toegevoegd, niet nodig en het oogt wat goedkoop. En de eerder genoemde wetenschapper dus. Maar laat die kniesorige kritiek niemand beletten deze film te gaan zien.

Interessante boeiende mix van astronomie, archeologie en geschiedkunde vertrekkend uit Atacama, de droogvlakte in Chili. Zeer mooie beelden van het heelal. Mysterieus en interessant. De filosofische insteek maakt het ook boeiend zoals het feit dat er geen heden is, maar alles wat je waarneemt in se reeds verleden betreft.

Atacama is een bijzondere plek op aarde. Ideaal naar verluidt om de ruimte te bestuderen. Komt langzaam op gang wel. Maar ook onder de grond liggen verborgen schatten, alleen niet altijd om trots op te zijn als die voortvloeien uit de donkere periode van Chili met het regime van Pinochet.

Cinematografie en montage prima. Leuk om naar te kijken, trage opbouw, maar zeker de moeite om te ontdekken.