Habermann (2010)

Met ‘End of the Lonely Farm Berghof’ één van de weinige films waarin de Volksduitsers (in dit geval Sudetenduitsers) een prominente rol spelen. Zij (of: sommige van hen) kwamen tijdens de en na de oorlog tussen twee vuren te staan en waren niet erg benijdenswaardig. De film is gebaseerd op een waar gebeurd verhaal en ligt ook dicht bij het levensverhaal van de Slowaaks-Joodse regisseur Juraj Herz. Tijdens de oorlog zat Herz met zijn familie ondergedoken bij Sudeten-Duitse boeren, die na de bevrijding het land werden uitgegooid. Wat dat betreft is Herz dan ook de enige die deze film had kunnen maken. Goed gedaan en goed dat het eens gedaan is.

Willekeurige Nazi-terreur in een klein dorpje in Sudetenland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het cynisme druipt er vanaf. Dezelfde willekeur vind je terug in de door wraakgevoelens geleide chaos en het eigen rechter spelen na de bevrijding. Een fenomeen dat zich overal in Europa heeft voorgedaan.
Regisseur Herz heeft e.e.a. vertaald in een pakkende film, die wat mij betreft best een vervolg zou mogen krijgen want ik ben eigenlijk wel benieuwd hoe het met mevrouw Habermann en haar dochtertje is afgelopen.

Ik duik ook altijd graag in de geschiedenis voor ik zo'n film bekijk. Dat valt te prijzen in de reactie van SPT, maar hij moet toch nog wel wat huiswerk maken. Met die onderdrukking van Duitsers in het Sudentengebied viel het nogal mee. Hitlers doel was vooral het destabiliseren van Tsjechoslowakije, waarvoor behoorlijk wat agent-provacateurs de grens werden overgestuurd. Met een goede propaganda en mediaslimheid werden zo de vreselijkste onrechtvaardigheden uitvergroot. Dezelfde tactiek werd later in Danzig (Polen) toegepast.

Er waren zeker nazi's in het Sudentenland die 'Heim ins Reich' wilden. Maar door hedendaagse geschiedkundigen wordt aangenomen dat dit een minderheid van de Duitsers was, en dat de meerderheid de voorkeur gaf aan de bestaande situatie, dus behorend bij Tsjechoslowakije. En zeker niet alle Duitsers waren nazi's en liepen achter Hitler aan. De film maakt haarscherp duidelijk hoe niemand meer wist waar zijn loyaliteit precies moest liggen.

De afrekening na de oorlog was natuurlijk gruwelijk. Die geldt ook als een zwarte bladzijde in de Tsjechische geschiedenis, die ze ook veel kritiek heeft opgeleverd. Want waar Tsjechen en Duitsers altijd vreedzaam naast elkaar hadden geleefd, werden nu alle Duitsers als misdadigers bestempeld. Dat lot deelt ook Habermann. Prachtige film, die je terugbrengt naar een gruwelijk verleden. Hoed af voor Juray Herz. Inderdaad, wellicht de enige man die deze film kon maken. Maar ook hoed af voor Ben Becker, in de rol van SS'er. Wellicht de enige man die die rol kan spelen.

Niet altijd even goede maar wel interessante film. Het laat namelijk duidelijk zien hoe de verhouding was tussen Sudeten Duitsers en Tsjechen vóór de 2e Wereldoorlog, tijdens die oorlog en na die oorlog. Altijd goed is die in de jaren 1919-1938 niet geweest. Hij verslechterde pas tijdens de bezetting door Nazi Duitsland wat natuurlijk voor de hand lag maar sloeg helemaal door in moordpartijen na Hitler's nederlaag waarbij zeker enkele tienduizenden Sudeten Duitsers door wraaklustige Tsjechen zouden zijn omgebracht. Honderdduizenden werden verdreven. Het laatste half uur van de film vanaf het jaartal 1945 dat aangegeven stond kwam dan ook zeer geloofwaardig over. Tja, de Tsjechen hebben zich de jaren na de oorlog nu niet direct als lievertjes gedragen. Maar..zullen ze zeggen; wij hadden de toestemming van de geallieerden en met name Churchill. Churchill had namelijk op december 1944 in het Britse Lagerhuis het volgende gezegd:

"Verdrijving is de methode die, zoals we hebben kunnen zien, het meest bevredigend en blijvend zal zijn. Er behoort geen vermenging van bevolkingen te zijn die eindeloos problemen veroorzaken. Er moet schoon schip worden gemaakt"

Misschien nu nog de hoofdreden voor de Tsjechen en vooral ook voor de Hongaren en de Polen geen oorlogsvluchtelingen uit het Midden Oosten op te nemen.

Tot zover een stukje geschiedenis.

Wat de film zelf betreft gaat de hoofdprijs voor het acteren zonder meer uit naar Ben Becker in zijn rol van Sturmbannführer Kurt Koslowski. Angstaanjagender kan een SS' r niet neergezet worden. Als je zijn tronie zag, je zou er gewoon bang van worden. Top acteerwerk! Verder bevatte de film helaas enkele zeer ongeloofwaardige scènes die er i.m.o. slechts in gezet werden om er een mooi afgerond verhaal van te maken. Had voor mij niet gehoeven, maar...soît. Het zij zo.

3.5*