Insiang (1976)

Een Filipijnse film over een driehoeksverhouding tussen een moeder, haar vriend en haar dochter Insiang. Een film uit 1976. Dat was in de periode dat de dictator Ferdinand Marcos daar de scepter zwaaide. Een tijd waarin maatschappijkritiek nu niet bepaald juichend werd ontvangen. Het is dan ook enigszins verwonderlijk dat een film als Insiang gemaakt kon worden.

Het is trouwens niet dat de film bol staat van de kritiek op het regiem. De film handelt in eerste instantie over een familiedrama. Toch zijn in de film beelden verstopt die schrijnende leefomstandigheden en grote armoede laten zien. Een voorbeeld daarvan is een stukje film dat slecht geklede kinderen laat zien die op een grote afvalberg spelen en er hun behoefte doen. Een ander voorbeeld is minder subtiel en betreft de locatie waar de film zich afspeelt. In het getto. Het getto waar de mensen arm zijn en het leven allesbehalve paradijselijk is.

De belangrijkste rollen zijn voor de vrouwen weggelegd. De mannelijke rollen maken minder indruk. De mannelijke personages dienen enkel als middel om mannelijk chauvinisme beeldend uit te dragen. De mannen in deze film zijn kortzichtige vrouwonvriendelijke zwijnen. Door die rechtlijnige toonzetting gaat de sympathie erg gemakkelijk uit naar de vrouwelijke inbreng. Naar de mooie Insiang in dit geval.

Insiang is in de harde gettowereld opgegroeid. Het getto heeft haar gevormd. Regisseur Lino Brocka schetst in zijn film niet alleen een portret van een jonge vrouw, maar door haar ook van het getto waarin zij leeft. Insiang is bepaald geen promotiefilm. Brocka schrikt er niet voor terug om een afschrikwekkend beeld van een deel van de Filipijnse samenleving anno 1976 te tonen.

Tot nu toe klinkt het eigenlijk allemaal wel positief. Toch is dat niet het geval. Mij beviel de overdreven aangezette dramatische verteltrant niet erg. Ook stilistisch is de film niet heel aansprekend met rommelige beelden en warrig positiespel van de acteurs. En dan nog het verhaal. Dat is tamelijk simplistisch en heeft behalve de aanhangende maatschappijkritiek en de kritiek op het mannelijke chauvinisme weinig om het lijf. Er waren momenten dat ik me enigszins verveelde.

Op één van die momenten schoot mij al peinzende over de familie Marcos te binnen dat de echtgenote van Ferdinand Marcos een enorme collectie schoenen, kleding en juwelen in haar bezit had. Dat feit heeft met de film helemaal niets te maken, maar geeft maar weer eens aan hoe groot de kloof tussen koning en volk is. Dat u het maar weet.

Hierboven staan in de omschrijving neo-realisme en griekse tragedie vernoemd en dat zijn de belangrijkste elementen in dit verhaal an Brocka. Een op het eerste gezicht eenvoudig en rechtlijnig verhaal over een driehoeksverhoudig, maar het is psychlosgisch complexer dan het lijkt. Het thrillerelement van Brocka's vorige film is hier grotendeels verdwenen. Maar het decor van een sloppenwijk in Manilla maakt ook een behoorlijke indruk. Met name in de eerst helft ademt de film die sfeer met alle letterlijke en figuurlijke viezigheid. In de tweede helft gaat de focus meer en meer naar de drie elkaar manipulerende hoofdrolspelers. Ik hou wel van deze mix van ingredienten. De titelrol wordt gespeeld door Hilda Coronel die ook Ligaya speelde in Manilla in The Claws of Light.

Ik heb nu de twee veruit bekendste films van Brocka gezien, maar dit is zo'n regisseur bij wie dat maar een bescheiden deel van zijn oeuvre blijkt de zijn. Hij was behoorlijk productief en maakte in zijn korte leven (hij overleed in 1991 op 52-jarige leeftijd in een auto-ongeluk) tientallen films. Ik vrees dat als zijn bekendste films al door Martin Scorsese en zijn mannen moesten worden opgeknapt dat zijn obscuurdere films weleens in hele slechte staat zouden kunnen zijn.