Autobiografia lui Nicolae Ceausescu (2010)

3 uur lang Ceausescu in min of meer chronologische volgorde, zonder commentaar, zonder verdere uitleg over wie deze man nou eigenlijk is.

Maar ik herinner me het nog levendig die laatste dagen: 20 december tot 25 december 1989 en het was allemaal live op TV te volgen de Roemeense opstand tegen dictator Ceausescu en zijn Securitate.

We beginnen hier met Ceasescu in de jaren vijftig de nieuwe voorzitter van de Communistische Partij wordt...met een goede relatie met zowel de Amerikanen en de Chinezen en een van Moskou onafhankelijk koers, neemt in 1968 zelfs uitgesproken stelling de Russische inval van Tsjecho-Slowakije, maar vanaf de jaren 70 zien we steeds meer megalomane projecten, een verder afglijdend land en een Ceasescu die in niets afwijkt van de humorloze, gewetenloze en verachtelijke leiders van het Oostblok...en als na twee-en-half-uur Gorbatsjov in beeld verschijnt zien we alleen nog maar een gedrongen oud mannetje met verbeten blik en driftige gebaren waar we geen greintje sympathie mee voelen en die ook precies het eind heeft gekregen dat iedere dictator verdient.

Erg goed vond ik dit. Gaat zoals Olaf K. hierboven zegt over de ivoren toren, de bubble waarin Ceausescu zat. Vanaf het begin van zijn macht tot het einde. Met toenemende persoonlijkheidscultus, met opgetrommelde dorpelingen die optredens uitvoeren langs de weg als de stoet partij-auto's langskomt. Met theatrale ontvangsten in communistische, maar ook westerse landen. Van het moment dat hij een eigengereide leider was die het Russische optreden in de Praagse lente nog veroordeelde van een land dat langzaam vervalt, oude grijze gerimpelde leiders die er al jaren zitten en inmiddels echt niets meer zien van wereld buiten de bubble. Bevat een paar geweldige stukken zoals de onbedoeld hilarische toespraak waarin Ceausescu aankondigt dat er allerlei commissies en raden moeten komen en dat waar nodig die commissies andere commissies moeten kiezen. Of een waarin een eenzame idealist probeert te protesteren tegen de voorgekookte herverkiezing van Ceausescu en de rest van jaknikkers in de zaal ingestudeerde pro-Ceausescu-leuzen gaat roepen.

Het is handig als je wat koppen uit de recente geschiedenis herkent en een beetje kennis van de Roemeense geschiedenis helpt ook. Meer duiding had deze film een stuk minder uniek gemaakt, dus het is goed dat er nog geen naam in beeld komt.

Erg sterk.

4.0*

Een ironische titel is misschien wel het belangrijkste wapenfeit van deze nuchtere documentaire over de wereld van Ceausescu. De term 'autobiografie' impliceert in mijn ogen het volgende: de film bevat precies dat soort beelden dat Ceausescu zelf zijn publiek het liefst zou tonen. Statige parades, imposante stadsbeelden, bezoekjes en uitjes in het binnenland en internationale staatsbezoeken. De ironie is dan natuurlijk dat regisseur Ujica die 'ideale' beelden juist gebruikt om de wereld van zijn hoofdpersoon te ontmantelen. Treffend is in dat licht de in dit forum reeds genoemde volleybalscène, maar ook het openbare optreden van een kameraad annex criticaster (spaarzaam! of durft gewoon niemand?) laat een sterke indruk achter. Ik moest erg aan ''State Funeral'' van Loznitsa denken, maar deze film had voor mij dan nog net iets compacter gemogen, eventueel met een meer expliciete organisatie en wellicht wat extra context. Gelukkig is er ook nu nog genoeg om over te mijmeren terwijl je die stroom van archiefbeelden bekijkt: zou deze man echt altijd in zijn eigen sprookjes zijn blijven geloven? En waarom komen de staats-en partijhoofden van Noord-Korea en China klaarblijkelijk even graag op de thee als Nixon en de koninklijke Britten?

DVD

Sterke documentaire waarin, zonder enig commentaar, de politieke carrière van Ceausescu wordt getoond door middel van speeches, staatsbezoeken, wat vakantiefilmpjes, dan zie je Ceausescu ongemakkelijk dansend, dan weer met gepaste ernst een ramp bezoeken. Je ziet hem met geamuseerde verbazing kijken naar de Noord-Koreaanse welkomstdans, een beer schieten (ironisch genoeg was zijn bewind voor de Roemeense beer een gouden tijd, omdat alleen Ceausescu op ze mocht jagen), afscheid nemen van zijn moeder en in talrijke onderonsjes met eerst nog een mix van westerse en communistische leiders, later in zijn loopbaan uitsluitend de laatste categorie, steeds verbetener klinkend (al klinkt zijn antiwesterse retoriek in vergelijking met wat Poetin nu allemaal uitkraamt vrij mild).

Zijn speeches zijn niet erg begeesterend, op zijn boosheid na de inval in Tsjechoslowakije na, maar verder is het vooral niet erg to the point geklets over schrijvers die revolutionaire gedichten moeten schrijven, of over het oprichten van allerlei commissies. Zijn hang naar megalomanie komt vooral op het eind naar voren als hij het centrum van Boekarest laat platgooien om zijn absurde paleis te bouwen. Dat zijn executie niet in de docu zit is wel logisch: dat past niet in een autobiografie.

Beste scene vond ik de al genoemde scene in het parlement als een communist van de oude stempel het in zijn eentje opneemt tegen het parlement in zijn afkeur van de gang van zaken. Moest schokkend zijn geweest voor Ceausescu, die altijd de regie had maar die nu heel even verloor, het koor van jaknikkers dat daarna losbarst ten spijt. Ik heb het even nagezocht: de dissonant heeft Ceausescu overleefd.

Op 25 december 1989 stonden het Roemeense staatshoofd Nicolae Ceaușescu en zijn echtgenote Elena terecht in een showtribunaal nadat het Roemeense leger zich tegen hen had gekeerd. Directe aanleiding voor de coup was Ceaușescu's bevel aan het leger om te schieten op demonstranten in Timișoara, maar Ceaușescu had veel meer op zijn kerfstok. Ujica stelde deze documentaire samen aan de hand van archiefmateriaal van de Roemeense staatstelevisie gedurende Ceaușescu regime functioneerde als propagandamiddel en verantwoordelijk was voor een sterk staaltje zelfverheerlijking. Wat we zien is niet alleen de Ceaușescu zoals hij zichzelf zag, maar ook hoe de Roemenen hem zagen. En, minstens zo belangrijk, de rol die ook Westerse landen als het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten speelden in het bevestigen van Ceaușescu’s status als groot staatsman. Indrukwekkend, fascinerend, maar wel wat aan de lange kant.