Zmory (1979)

Een minder saaie film dan ik op grond van de plotbeschrijving vermoedde. Wel wat geleerd ook, want ik had eerlijk gezegd nog nooit gehoord van Pools Galicië en wist ook niet dat het het Noordelijkste deel van het Oostenrijk-Hongaarse Rijk was.

Voorts een mooi verzorgd gemaakte film met wel een wat vreemd einde.

Ik moest bij deze film sterk denken aan Der Junge Törless van Volker Schlöndorff uit 1966. Ook hier een adolescent die door z'n ouders wordt achtergelaten op een kadettenschool, waar hij gedrild wordt. Omstreeks dezelfde tijd, de beginjaren van de vorige eeuw. Eveneens in het noorden van de Oostenrijk-Hongaarse monarchie, in Pools Galicië, richting de Russische grens, waar de wereld lijkt te zijn opgehouden. Maar ook een film met een veel helderder structuur, sfeervol door z'n zwart wit beelden en een veel sterkere cast. En die film, naar een boek van Robert von Musil, gaat ergens over. Over veel meer dan een opgroeiende jongeling in verwarring.

Want waar gaat 'Zmory 'nu precies over? Ik zou het niet weten. Ook deze Mikolaj Srebrny is een betrekkelijke buitenstaander die zich moet zien te handhaven te midden van zijn klasgenoten en despotische leraren. Eerst als klein jongetje en later als puber. Ik kon er niet in komen. Wat er precies in het hoofd van de jongen omgaat, daar kom je niet achter (in dit geval zou een voice-over wel geholpen hebben). Dan is het ook lastig om je met hem te identificeren.

Zijn warrige vader, ziekelijke moeder en bedillerige oom en tante blijven op de achtergrond. En dan is er nog het opkomend Pools nationalisme, waar tegenover Mikolaj zijn houding moet bepalen. Maar hij sluit zich niet aan en wordt als een 'verrader' bestempeld. Zonder dat dat overigens gevolgen heeft. En verder gebeurt er niet zoveel. Niet iets dat me is bijgebleven. De jongen lijkt weinig eigen persoonlijkheid te hebben. De titel slaat op de nachtmerries die de jongen vaak heeft. Maar waar die vandaan komen? Ook dat maakt de film niet duidelijk.