Die Gezeichneten (1922)

Nog vóór de opkomst van het nationaal-socialisme weet Carl Theodor Dreyer het antisemitisme erg treffend vast te leggen. Zo toont deze film een effectieve scene waarin een joods meisje moet meebidden op haar nieuwe christelijke school. De jufvrouw wordt boos wanneer ze niet meebidt, simpelweg omdat ze het niet kan, waarna het meisje vervolgens stiekem in een joods gebed mee doet. Ook in deze film is al goed Dreyer's ronduit briljante overdracht van emotie in kleine gebaren te zien. Geen expressionisme maar een zeer natuurlijk spel met rauwe en krachtige shots. Een minpuntje is helaas de nogal overdaad aan tussentitels met veel tekst, maar dat neemt niet weg dat Die Gezeichneten toch wel als een klein meesterwerk mag worden beschouwd.

Niet alleen te veel tussentitels, ook te veel personages, die bovendien, althans in het begin, tot de miniemste bijrol aan toe worden geïntroduceerd. De cast blijkt in elk geval uit een zeer internationaal gezelschap te bestaan. De film voelt daarmee wel overvol aan, neemt niet weg dat ik wel geboeid bleef kijken. De scenes waarin de Russen tot een pogrom worden verleid krijgen extra lading door wat zich niet zo veel later zou afspelen in heel Europa. Toen moest men complottheorieën nog mondeling overbrengen, dat gaat tegenwoordig een stuk makkelijker via sociale media.

Enkele merkwaardige scenes die ik niet helemaal kon plaatsen, zoals de dood van de volksdanser. De wat cynische Engelse titel verwijst klaarblijkelijk naar het gebrek aan naastenliefde onder de godsvruchtige christenen in de film.

In zijn derde langspeelfilm biedt Dreyer een verbijsterende inkijk in het sociale leven in Rusland vlak voor de de Communistische revolutie en de wortels van het antisemitisme in het interbellum.

De film komt een beetje traag op gang, er verschijnen nogal veel tussentitels en er passeert een ganse parade van personages en nevenpersonages, maar er valt weer zoveel te genieten en te beleven in dit relatief korte en krachtige verhaal. Dreyer toont zich ook hier al een meester in het doorgronden van de menselijke ziel door middel van indrukwekkende close-ups en subtiele acteursregie. De decors, kostuums en algehele portrettering van de plattelandsgemeenschap en de joodse families zijn bijzonder authentiek. De heftige dramatiek wordt ondersteund door tegelijk ingehouden en expressief acteren en de heftige ontknoping is ronduit onthutsend en bijna beangstigend realistisch.