Rysopis (1964)

Zowel in het voorfilmpje Money and Lies (dat het IFFR vertoonde) als in deze debuut film valt vooral op dat Skolimowski zeer inventief is met zijn camera. Hij probeert dingen uit.

In Money and Lies is dat onder andere een scene die hij schiet vanuit een reuzenrad. Omdat het ding ronddraait zie je maar heel af toe de actie waarom het gaat en de rest zie je lucht/andere gondeltjes etc maar hoor je wel de actie verdergaan. Af en toe zie een glimp.

Die truc gebruikt hij ook af en toe in Rysopis. Het geeft de film een hele frisse toon. Wat ook verfrissend is dat er veel actie op de achtergrond is die niets met het verhaal te maken heeft, maar de boel, net als het camerawerk, verlevendigd. Zo voert Andrzej op een gegeven moment een telefoon gesprek terwijl op de achtergrond allerlei toestanden zijn rond het inparkeren van een auto.

Naast deze stijlkenmerken is de film zelf een product uit de jaren 60 in thematiek duidelijk beïnvloed door de Nouvelle Vague en de Tsjechische jaren 60 school. Een rebellerende twintiger die wat rondhangt en toevallige ontmoetingen heeft en impulsieve beslissingen neemt alsof zijn leven er van afhangt. Het leven in een dag.

Ik had nog nooit van de Poolse cineast Jerzy Skolimowski gehoord en toen ik las dat het IFFR een retrospectief aan hem wijden was ik min of meer verkocht. Met een klein beetje geluk zat er een ongekende parel tussen. Alvorens we aan Identification Marks: None begonnen kregen we eerst nog een shortfilmp te zien van de regisseur. Zoals shortfilmpjes over het algemeen zijn maakte Money and Lies niet al teveel indruk op me want ik kan me maar een aantal shots van herinneren. Zo vond ik shots die hij geschoten heeft vanuit het reuzenrad heel aardig. Normaal gesproken kijk je naar het reuzenrad maar wat Skolimowski doet is vele malen leuker. Hij neemt je mee in het reuzenrad. Heel gedurfd voor die tijd.

De feature film zelf duurde net iets te lang om mijn aandacht erbij te houden. Daarbij merk je echt op dat Skolimowski het geld niet had om een speelfilm te maken. Hij speelt niet alleen de hoofdrol maar neemt vrijwel alle andere taken op zich. Oftewel we hebben te maken met een onafhankelijke Poolse film ten tijden van Franse Nouvelle Vague. En dat merk je ook wel terug in het verhaal en de handelingen van de hoofdpersoon. Het speelt op de dag waarop in Polen het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog wordt herdacht. Het is een gewone dag in het leven van Andrzej Leszczyc. Op die dag besluit hij niet alleen te kappen met zijn studie maar hij maakt het ook uit met zijn vriendin en gaat in dienst in het leger zonder dat hij dat iemand vertelt.

Wat wellicht het meest opvalt aan deze film is het feit dat er zoveel op de achtergrond speelt. Ik heb een aantal keren geglimlacht om absurde momenten, zoals bijvoorbeeld het telefoongesprek bij de autohandelaar. En hoewel het gesprek aan de telefoon niet echt boeiend is speelt er gelukkig genoeg af bij de autohandelaar. Want zo is er iemand die zijn auto maar niet lijkt te kunnen parkeren. Hilarisch! Zoals ik al eerder schreef kon de film me niet de hele lengte boeien dat komt mede dat het verhaal wat stroef loopt en dat het acteerwerk van sommige mensen niet echt denderend te noemen is. Maar om nu te zeggen dat ik me verveeld heb. Nee, alles behalve dat. Leuke kennismaking van een aparte regisseur.

Helaas hadden wel te maken met een obscure Engelse kopie. Zodoende waren de aktes niet aan elkaar geplakt maar los van elkaar gemonteerd zodat de film niet zou knappen tijdens het afspelen. De film werd dus steeds onderbroken om de nieuwe akte aan te zetten op een andere projector.

Deze debuutfilm is alles heel erg new wave. Dit keer Pools. Daarin vaak vindingrijk, soms erg leuk, maar vooral inhoudelijk eigenlijk ook niet meteen zeer opvallend of al te eigen. Vooral weer een film die aantoont in hoeveel landen het in de cinema aan het borrelen was in deze periode. Al lees ik dat Skolimowski beweert de nouvelle vague-films pas een paar jaar later gezien te hebben. Ik twijfel daar een beetje aan. Te meer omdat het personage uit deze film (gespeeld door hemzelf) nog in andere films opduikt. Klinkt toch ook wel een beetje als die andere bekende hoofdpersoon uit de Franse nouvelle vague.

Onderlaagje in de film is een soort van kritiek op Polen. Maar die uit zich in apathie bij de hoofdpersoon. Met name in de scene in het begin waar hij het leger in wil is een hoop subtext te halen. Maar het is voldoende verborgen om niet meteen in de problemen te komen in het Polen van 1964.