Lake of Fire (2006)

Fantastische documentaire die lang genoeg de tijd neemt om de complexiteit van de abortus discussie aan het licht te brengen, zonder daar ook maar één keer een standpunt in te nemen. Iedereen die aan het woord komt heeft ook echt wat zinnigs of interessant te vertellen, hoe gestoord sommige van hun meningen ook zijn. Filmisch ook prachtig, qua stijl, de keuze om alles in zwart-wit te schieten is een goede, het past perfect bij de gedachtegang van de discussie, er is geen één waarheid, maar ook qua vertelling is het soms haast als een film zo mooi. Het verhaal van Norma McCorvey kent een ware schokkende twist, voor de kijker althans, die uiteraard allang heeft beslist in welk "kamp"(pro-life of pro-choice) Norma hoort, maar de keuze is uiteraard niet zo simpel...

Tony Kaye (tevens regisseur van American History X) schuwt afschuwelijke beelden niet, maar durft het ook aan om een gezicht aan het debat te geven in de vorm van Stacey, die een abortus ondergaat. Haar verhaal alleen al is de perfecte samenvatting van de discussie, complex en noodlottig, er zijn geen "Pro-death" of "Pro-abortion" mensen zoals vele ultraconservatieve je willen doen geloven, er zijn alleen keuzes, hele, hele moeilijke keuzes.

Geen scenarioschrijver kan zo mooi in één zin vertellen wat zo'n abortus met je doet, dat kan alleen een mens die het echt heeft meegemaakt. "It hurts more in my heart than in my stomach now"

Gore Vidal verwoordt de hele pijnlijke abortus-discussie perfect: het probleem is dat beide kampen evenveel gelijk hebben. Regisseur Kaye weigert een standpunt in te nemen en weet je als kijker precies dat gevoel te geven dat het onmogelijk om 100% pro-life of 100% pro-choice te zijn. Hij laat talloze argumenten horen, inclusief de wat extremere waarbij de jeugdige toehoorders duidelijk ongemakkelijk voor de camera staat. Net als je denkt dat pro-life de vertegenwoordiging van het kwaad is - in de loop der jaren zijn er tientallen [vaak dodelijke] aanslagen gepleegd op abortusklinieken en doktoren die daar werken - word je geconfronteerd met Jane Roe, de vrouw die met haar gewonnen rechtszaak in 1973 bijna alle anti-abortuswetten ongeldig liet verklaren, maar die in de jaren '90 van mening veranderde en nu pro-life is. Kaye laat niets ongezegd en niets ongezien, inclusief de restanten van een abortusbehandeling. En de laatste scène onderstreept op hartverscheurende wijze dat de keuze voor abortus, onder welke omstandigheid dan ook, voor veel vrouwen de zwaarste beslissing uit hun leven is. Een absoluut meesterwerk, niet te missen!

Een indrukwekkende docu, inderdaad. Graag had ik alleen nog wat meer gezien van geciviliseerde gesprekspartners als bijvoorbeeld Chomsky en Hentoff. In plaats daarvan krijgen we soms wat al te nadrukkelijk schreeuwlelijkerds te zien met zo nu en dan stuitende arrogante en ronduit domme en grove teksten, met name aan de pro-life kant.

Kaye neemt verder zijn tijd, kiest vooral voor het tonen van pratende hoofden, laat alles in stemmig zwart/wit zonder opsmuk, gebruikt slechts minimaal voor muziek, laat de waarheid in het midden en schuwt harde beelden niet, maar ik heb (misschien wel door dit alles) van A tot Z geboeid zitten kijken.

Indrukwekkende, fijn geschoten en gebalanceerd gepresenteerde docu over het abortusdebat, dat vanmorgen vroeg weer een belangrijk moment beleefde met het nieuws dat het Amerikaans Hooggerechtshof het federaal abortusrecht af wil schaffen. Met sinds Trumps benoemingen 6 conservatieve en 3 liberale rechters, is dit precies waar ik bang voor was; de daadwerkelijke verwerping van Roe vs. Wade. Zover is het nog niet, maar het lijkt nu echt die kant op te gaan. Ik treur voor vrouwen wiens situatie nog onmogelijker gaat worden doordat hun toegang tot abortus bijzonder bemoeilijkt of onmogelijk gemaakt wordt door deze ontwikkeling. Regisseur Kaye neemt geen dergelijk standpunt in maar laat de mensen simpelweg aan het woord, en dat komt de documentaire uiteraard ten goede.

Persoonlijk zie ik abortus als een complex dilemma, een bijzonder moeilijke keuze die hoe dan ook zijn sporen nalaat bij de betrokkenen, vooral de zwangere vrouw. Maar het is wel een keuze die een vrouw uiteindelijk zou moeten hebben, en die niet door de staat zou moeten worden afgenomen, al helemaal niet onder druk van een instituut als ‘de kerk’ (dat zelf ook bepaald geen vlekkeloze reputatie heeft waar het moraliteit en het beschermen van kinderen betreft). Ik zie het met afgrijzen aan en ben dankbaar dat ik hier geboren ben in plaats van in de Verenigde Staten, en het uiteenvallen van The American Dream en het schisma in de samenleving op meerdere fronten, slechts op afstand heb moeten aanschouwen in plaats van beleven en ondergaan.

Iets meer genuanceerde pro-lifers (een nare term, die onterecht lijkt te suggereren dat de andere partij onverschillig of anti tegenover het nieuwe of mogelijke leven staat) was fijn geweest, ook omdat de met gebalde vuisten schreeuwende religekkies geen feest zijn om naar te luisteren, en aan een zinvolle discussie weinig bijdragen. Argumenten tegen abortus die niet voortkomen uit religie worden gemaakt, maar zijn jammer genoeg toch wat schaars. Los van de morele complexiteit lijkt het me ook een praktisch ondoenlijke discussie, omdat de partijen zo ver uit elkaar lijken te staan en hun denkbeelden veelal op totaal verschillende wijze tot stand zijn gekomen.

Ik ben blij dat er mensen zijn die het op kunnen brengen om tegenover een groepering te gaan staan die in ijzige kalmte verkondigt dat mensen die zich genoodzaakt zien hun toevlucht tot een abortus nemen, als moordenaars geëxecuteerd moeten worden. Hoe discussieer je met mensen die dit soort geluiden in hun bubble horen, dat abortus moord is en homoseksualiteit een doodzonde en capital offence? “Pro-death people are satanic worshippers and want to barbecue the baby right in front of us!” Sommigen zijn volslagen geschift en van het padje af… Als Chomsky daarna weer aan het woord komt, is het bijna weer even bezinning komen. Tot een glimp van iemands leven (zoals de situatie van Stacy) je weer een gutpunch geeft…

Het oogt me onwaarschijnlijk dat Kaye’s documentaire mensen aan eender kant van het debat ver van hun standpunt af zal brengen, maar hopelijk laat het mensen wel nadenken over de tegenargumenten die er zijn, en dat het bij welke kwestie dan ook belangrijk is die niet uit het oog te verliezen. Het leven en moraliteit zijn niet zo zwart-wit als Lake of Fire’s kleurenpalet, ook al heb je een persoonlijke overtuiging.

4*