Paganini (1989)

Meteen na de weinigzeggende openingssequence schoteld Kinski ons 15 minuten voor van een concert met de muziek van Paganini. Meer dan die muziek en enkele lovende woorden van een schijnbaar hitsige vrouw zit er niet in deze scene. De eerste beelden die we hierna zien zijn die van de hitsige vrouw die aan het masturberen is terwijl ze twee paarden de daad ziet doen. Hierna weer complimenten over hoe goed Paganini speelt en opmerkingen over diens waanzin...

Wie enigzins iets van Kinski weet is dat hij een briljant acteur is waarmee men moeilijk kon communiceren. Een regisseur moet door middel van beelden met zijn publiek communiceren, en ook dat gaat Kinski niet al te best af. De film bevat vooral enorm veel passie, zoals Paganini die zou hebben en zoals Kinski die heeft. Maar nergens in de film is enige vorm van techniek te bekennen, de beelden zijn vrijwel constant onderbelicht, schudderig en deze zeer matige 16mm (je zou haast zeggen 8mm) bevat niets dan tamelijk provocerende en weinig verhullende beelden (Close-ups op de daad van Kinski die een vrouw orale sex verleend en het bloederig real-time slachten van een geit zijn enkele voorbeelden). De film is dan ook geen moment entertainend en we kijken in feite naar een film van 90 minuten waarin niks anders wordt gezegt dan in de eerste 5. Eén van de vreemdste films die ik ooit heb gezien.

Zoals te verwachten een zeer interessante mislukking. De versie die ik zag had een zeer slechte Engelse dub, waardoor de chaos nog groter was. Een opeenvolging van scenes die nauwelijks door enige vorm van narratie bij elkaar worden gehouden.

De mooie vrouwen, de markante kop van Kinski en de muziek maken dat je je niet hoeft te vervelen, maar uit alles doorklinkt het gevoel van willen, maar eigenlijk niet kunnen.

De bijna slotscene, waar Kinski tot bloedens toe wild op z'n viool hakt kan zich bijna meten met de slotscene van Aguirre.

Als fan Kinski moet je 'm een keer gezien hebben, maar de kans is groot dat je er hoofdpijn van krijgt.

Als biografische film een absolute miskleun. Chaotisch verteld, nauwelijks coherentie, warrige cinematografie, afschuwelijke playback op de viool, …noem maar op.

Wat echter als Klaus Kinski niet het leven van Niccolò Paganini naar het witte doek heeft willen vertalen, maar integendeel de mythe op de een of de andere manier in kaart wou brengen? Niet toevallig klinkt quasi van begin tot eind muziek, alsof het ware materiaal van deze film Paganini’s violinistiek is, en niet diens levenswandel. Overigens opent Kinski met een veelbetekenende sequens, met wisselende close-ups van enerzijds een koortsig musicerend titelpersonage en anderzijds een joelend, extatisch publiek. Misschien is dat immers hoe het altijd gaat met recalcitrante iconen? Ze groeien uit tot een embleem, ze schrijven een verhaal dat het hunne niet meer is, ze moeten voldoen aan een imago dat de buitenwereld in stand houdt. Misschien had Paginini in laatste instantie enkel nog zijn viool om zijn tragische eenzaamheid mee te bezweren? (En zijn kind, maar daarover later meer.)

Veelbetekenend is dat Kinski aan het eind van zijn eigen leven affiniteit voelt met Paganini – ook een kunstenaar die geliefd en geroemd werd niet ondanks, maar dankzij zijn vermeende diabolische trekken. Op het kruispunt tussen ziekte en genialiteit lijken omstaanders niet meer geïnteresseerd in de mens achter de naam. De artiest is een product geworden, die steeds hetzelfde kunstje moet opvoeren. Is het dan niet evident dat Paganini zich op vrouwen stort, nimmer de liefde bedrijvend maar steeds dominerend, alsof hij zijn demonen moet zien te bezweren? Is dat niet ook een vorm van tragiek, evenals de ontwikkeling van een virtuositeit die aan menselijke vaardigheden voorbij lijkt te gaan? Uiteindelijk lijkt Paganini’s oeuvre, althans zoals Kinski dat verbeeldt, inderdaad te evolueren richting haast ondraaglijke rusteloosheid. Is dat nog schoonheid? Of is het een zo op de spits gedreven en krampachtige imitatie daarvan, dat het de wetten van het esthetische fatsoen op zijn grondvesten doet daveren?

Precies dat laatste deed ook Kinski zijn hele carrière lang, met vertolkingen op (en over!) de grens van het normale, het verteerbare, de etiquette. Via de transgressie drukte hij echter een primitieve oervorm uit, precies zoals de schier waanzinnige virtuositeit van Paganini terugvoert naar de essentiële welluidendheid van de muziek als kunstvorm. En dan is er natuurlijk nog Paganini’s zoon Achille, die hij volgens historische bronnen effectief meenam op tournee. Niet zomaar besteedt Kinski zoveel aandacht aan dit kleine personage, vertolkt door zijn eigen zoon Nikolai! Het is alsof Kinski reeds preludeert op zijn eigen dood, en afscheid neemt van de puurheid van de liefde van zijn kind. Als er iets van deze film zal bijblijven, dan wel het passagewerk waarin vader en zoon met elkaar dollen. Het contrast met de verwoed vrijende of verbeten spelende Paganini is enorm: slechts in de ontmoeting met een kinderlijk universum waarin seks en sociale verbanning niet bestaan, kan Paganini/Kinski nog vrolijk zijn…ongewoon aandoenlijk!

Globaal blijft het ritme van deze film evenwel ondermaats. Globaal gesproken vergallopeert Kinski zich als cineast omdat hij het metier niet beheerst. Welke ideeën hij ook gehad heeft, de haast pornografische scènes wegen te zwaar door, net als de nietszeggende fragmenten van paarden, koetsen en wat dies meer… Voor wie verder wil kijken dan wat er te zien is, bevat 'Paganini' evenwel materiaal om even op te kauwen.

2,25*