The 400 Million (1939)

Oké, ik weet het: de Tweede Wereldoorlog stond in het westen voor de deur. Het fascistische Japan viel al China binnen. Dus een westerse documentaire had er baat bij om de strijd zo eenzijdig mogelijk af te beelden. Enige weerzin voor de Chinezen of sympathie voor de Japanners was logisch ongewenst. Helaas hebben documentaires als dat tegenwoordig niet veel interessants meer te bieden behalve als documenten voor geschiedkundigen die onderzoek doen naar propaganda van die tijd. Ik twijfel niet aan de nobele bedoelingen van Joris Ivens toen hij The 400 Million maakte, maar wat moeten we nu nog met de film? Daarbij stel ik me sterk de vraag of de film veel anders was geweest als het niet als propaganda bedoelt was, want Ivens films zijn altijd enorm simplistisch en gebaseerd op sterke goed-en-kwaad-tegenstellingen. The 400 Million past perfect zijn andere werk.

Soms is het gewoon volslagen lachwekkend. Die openingstekst bijvoorbeeld, waarin gesteld wordt dat China een vierduizend jaar oud land is met rijke traditie en een grote geschiedenis van kunst en wijsheid, waarna Japan samengevat wordt als een kwaadaardige natie die de wereld wil overnemen. Dat soort tegenstellingen zie je de hele film door. Ik schoot in de lach toen Fredric March' voice-over het verhaal vertelde over een Chinees die gestorven was in de strijd tegen de Japanners: "Hij kon niet meer geïdentificeerd worden, maar zijn naam was Vrijheid, Moed". Of iets in die trant. Ook belachelijk zijn zogenaamde Japanse radioberichten aan China en de Verenigde Staten. We krijgen niet werkelijk Japanse berichten te horen, maar Amerikaanse stemacteurs (waaronder Sydney Lumet!) die als Japanners vreselijke dreigementen uitspreken. Ik betwijfel of dat werkelijke vertalingen waren van Japanse uitzendingen. Naast dit alles is Ivens ook nog eens verschrikkelijk op dramatisch gebied, zoals in al zijn werk overigens. De documentaire wordt al snel saai en van de tweede helft heb ik weinig bewust meegekregen. Ik staarde naar het scherm, maar dacht ergens anders aan.

Het afgaan van de Joris Ivensbox wordt steeds moeilijker. Ik kan me bijna niet meer motiveren voor de saaiheid, eenkennigheid en soms gewoonweg onzinnigheid in zijn werk. Goed, hij schiet vaak schitterende beelden, maar het wereldbeeld dat eruit voort komt is zo simplistisch dat het nu gewoon echt niet meer kan. Na The 400 Million heb ik wat filmpjes van de Looney Tunes aangezet. Ik had behoefte aan wat meer realiteitszin.

1*