De Leeuw van Vlaanderen (1985)

Tegenvallend bij herziening (jaren geleden tijdens de Nederlandse les gezien).

Het verhaal weet me maar matig te boeien. Het kabbelt maar voort en verrassende wendingen heeft de film al helemaal niet.

Het acteren is over het algemeen middelmatig tot slecht. De nasynchronisatie is dat ook.

De karakters worden niet of nauwelijks uitgediept. Ze hadden wat mij betreft de hoodrollen er wat beter uit moeten lichten, want nu kan je nauwelijks van hoofdrollen spreken.

Waarom er in de film enkel Nederlands gesproken wordt is me een raadsel. De spanjaarden en de fransen zullen toch niet Nederlands met elkaar gesproken hebben wel.

Een redelijk aantal fransen (en spanjaarden) wordt gespeeld door Hollanders. Dat maakt het er allemaal niet geloofwaardiger op.

Grappig dat Ischa Meijer hier een klein rolletje in vertolkt.

De voice over vond ik het beste van de film.

2 sterren

Vlaamse Geschiedenis. Vlaanderen lag toen anders. Stukken van Vlaanderen uit die tijd liggen nu in Nederland (Zeeuwsvlaanderen) en Frankrijk (Frans Vlaanderen). Andere delen zoals Brabant en een deel van Antwerpen vochten zelfs niet mee met de Vlamingen en stonden grotendeels aan de kant van de Fransen.

Bij de interviews bleek ook dat oa Hugo Claus en Jan Decleir niet echt feeling hadden of belang hechten aan de Vlaamse geschiedenis. Voor hen was het vooral een spektakelfilm waar ze aan werkten. Claus heeft op enkele rollen na ook compleet verkeerd aan casting gedaan. Jan Decleir is wel goed, maar dat is ook een echt talent. Veel acteurs spelen op een toneelmatige manier en zijn niet gewoon om in een film te spelen. Raar is wel dat er topacteurs een minieme bijrol voor zich nemen. Hilde Van Mieghem, Vic De Wachter, Jo De Meyere... Acteurs waar men toch meer had kunnen doen.

De gevechten zijn amateuristisch en de dialogen zijn soms geforceerd. Door de vele personages zijn er een hoop slecht geacteerde figuren bij. Dit waarschijnlijk omdat die voor een kleine vergoeding er de film tussen nemen en niet veel moeite doen voor de rol.

Toch valt de verhaallijn goed mee (boek is eenmaal goed) ook al is het historische niet altijd juist. De muziek is typisch Vlaams, maar spreekt mij wel aan. Ook al is de film over het algemeen amateuristisch, toch heeft hij wel iets en behoort hij tot mijn favoriete Vlaamse films. Een film die ik ooit nog eens wil hermaakt wil zien met meer kennis en betere middelen.

Auw!

Nog eentje die in m'n gedachten beter was dan in de werkelijkheid. Moet 'm ooit gezien hebben op school want een bepaalde scène stond me nog vrij levendig bij. Toen wellicht indrukwekkender dan, want het eerste waar ik een godsgruwelijke hekel aan kreeg is dat Fransen geportretteerd worden door Nederlanders... Kleine pauze en ik zeg het dan nogmaals: Fransen worden gespeeld door Nederlanders!!!

Toen de boeren in het veld de Franse ruiters voor het eerst opmerkten ("Kijk, Fransen") en één der Fransozen de weg vroeg naar deze of gene kasteel (Weten jullie de wech naar...) viel mijn mond open van verbazing. Kapitale fout natuurlijk. Onvergeeflijk. Mocht ik dood zijn, ik zou me omdraaien in m'n graf, zo verbouwereerd was ik.

Anyway, na de eerste pijn en teleurstelling doorgespoeld te hebben (gelijk maar naar de fles gegrepen) valt vooral het literaire aan deze verfilming op. Wellicht omdat Claus... een schrijver is?

Nou ja, had beter bij z'n boeken gebleven, want van regisseren heeft hij niet veel kaas gegeten in deze erg statische en bij wijlen theatrale versie van de Guldensporenslag. Erg jammer, een dergelijke historische veldslag had beter verdiend.

Wel goed in z'n rol zat een ruige en vuige Frank Aendenboom als Robrecht van Bethune.

Hugo Claus verzamelde al wat in Vlaanderen aan acteur beschikbaar was en een pak figuranten om deze film, toch een massaproductie, te realiseren.

Wat me direct wel stoorde is, dat op één of andere manier, niet werd herinnerd aan de taalbarrière tussen de Franse edelen en de Vlaamse bevolking.

Niet dat er voortdurend Frans moest worden gesproken, maar nu kwam het toch stijfjes en onwaarschijnlijk over.

Enkele goedgeslaagde scènes zoals de moord op de Breydelfamilie en de veldslag natuurlijk, maar anderzijds ook enkele mindere (de Brugse Metten)

Film is ondertussen reeds 30 jaar oud en dat is duidelijk.

Schild en vriend

Het was in het Rode Ridder album 'De Leeuw van Vlaanderen' (het debuut van Demoniah!) dat ik indertijd voor het eerst kennis maakte met de saga rond de Guldensporenslag. Het fascineerde me als klein mannetje enorm en er staat me nog een herinnering bij van een aantal historische boeken die ik indertijd nog ben gaan huren in de bibliotheek. Vreemd genoeg kwam het er nooit van om deze film eens op te zetten, maar zo'n jaar of 15 à 18 later was het dan eindelijk zo ver. Vlaanderen de leeuw!

De grote lijnen met Jan Breydel, Robrecht van Bethune en Pieter De Coninck stonden me nog redelijk helder in het geheugen, maar ik ben aangenaam verrast door wat Hugo Claus hier op het scherm toont. Het boek van Hendrik Conscience is ietwat pittiger, maar het lukt Claus om het over de gehele lijn indrukwekkend in beeld te brengen. Er zijn harde scènes zoals de afslachting van de familie Breydel is hier een uitstekend voorbeeld van, maar mijn favoriet moment moet toch ongetwijfeld de aankomst van de Leeuw van Vlaanderen zelf zijn. Dat gouden kostuum dat in het zonlicht schittert... Heerlijke scène. Naar het schijnt historisch gezien niet zo getrouw, al was er volgens Claus wel een historicus bij de opnames aanwezig die voor dit soort zaken instond. Die zou dan details zoals wapenuitrusting en vlaggen hebben laten veranderen, maar sowieso was het boek van Conscience ook al sterk geromantiseerd. Het hoogtepunt is de veldslag op het einde die heerlijk chaotisch aanvoelt. Kan zijn dat Claus zich hier wat in de grootsheid verslikte, maar juist deze chaos geeft net dat beetje extra aan het slag op zich.

Claus kreeg een budget van 75 miljoen Belgische frank ter beschikking en besloot daarmee onder andere Stijn Coninx en Dominique Deruddere als first assistant director en second unit director aan te nemen. Toen nog beginnelingen, maar mannen die later meer dan hun strepen zouden verdienen. Voor de cast koos hij dan eerder de wat meer gerenommeerde koppen. Jan Decleir (Jan Breydel) is altijd degelijk, dat kan ook van Julien Schoenaerts (Pieter De Coninck) gezegd worden en Frank Aendenboom is bijzonder indrukwekkend als Robrecht van Bethune. Sowieso ook een degelijke soundtrack. Soms misschien net iets te overheersend, maar het werkt. Enige misser? Het feit dat de Franse edellieden worden gespeeld door Nederlanders, al zou daar volgens Jules Croiset (Robert d'Artois) een reden voor zijn. Door het taalverschil tussen het Nederlands van de Vlamingen en dat van de Nederlanders zou het makkelijker zijn om de personages van elkaar te onderscheidden. Kan er nog mee leven, maar had liever effectief Fransen of Walen gezien.

Tijdens een interview ten tijde van de opnames dat als extra op de DVD is te vinden, wordt er melding gemaakt dat er ook een langere versie zou komen. Claus maakte tegelijkertijd een miniserie van 4x50 minuten en die zou ik toch ook erg graag eens zien. Met uitzondering van een televisie-uitzending is die precies nooit uitgebracht, toch zonde als je het mij vraagt.

4*

Vlaanderen de Leeuw!

De Leeuw van Vlaanderen verteld het verhaal van de Vlaamse opstand tegen de Franse overheersing in 1302. Franse edelen willen de graaf van Vlaanderen terecht wijzen, waarna deze Philips de Schone gaat bezoeken. Daar worden de Vlaamse edelen gearresteerd. De Fransen oefen een waar schrikbewind uit in Vlaanderen. Brugge wordt geplunderd. Door de groeiende tirannie van de Fransen verenigen de Vlamingen zich in een verzet dat tot de legendarische Guldensporenslag zal lijden.

De film voelt aan als een typisch romantisch beeld van de Middeleeuwen. Dappere horigen, nobele ridders, schone jonkvrouwen, listige hovelingen, duivelse onderdrukkers en hun marionetten. Daarbij voelt de film ook nog vrij gedateerd aan, waardoor het zeer sterk doet denken aan een Belgische versie van Floris (in kleur). Nu was het boek van Hendrik Conscience ook al zwaar geromantiseerd, maar Claus had duidelijke historische correctheid niet als hoge prioriteit. Enkele scènes vormden echter een groot contrast met de romantische gekunsteldheid van de rest van de film, bijvoorbeeld als de Fransen de zus van Jan Breydel verkrachten en zijn moeder haar liever dood als dat ze haar laat verkrachten.

Wat je meteen opvalt bij het kijken van de film is dat de Fransen Nederlands praten. Ergens kan ik me wel voorstellen dat geen enkele Waal of Fransoos iets met de film te maken zou willen hebben (het is immers een nogal negatief beeld van hun land). Volgens Jules Croiset (de enige die enkele Franse woorden roept in de film) moest het taalverschil tussen Nederlanders en Vlamingen ervoor zorgen dat de personages beter uit elkaar te houden waren. Wellicht had het er ook iets mee te maken dat de Nederlandse KRO de film mede gefinancierd heeft. Aan Vlaamse zijde zijn zowat alle Nederlandstalige acteurs verzamelt die België toentertijd beschikbaar had. Met name Jan Decleir en Frank Aendenboom speelden sterk. Het acteerwerk deed in zijn geheel vrij theatraal en gekunsteld aan, maar dat had op zich wel een charme.

Het verhaal van De Leeuw van Vlaanderen blijft erg aan de oppervlakte en bevat geen enkele nuance. In grote lijnen doet het erg aan Braveheart denken, alleen dan zonder de karakterontwikkelingen en zij-verhaallijnen. Waar ik me vooral aan stoorde was dat De Leeuw van Vlaanderen zelf, Robrecht van Bethune, nauwelijks aan bod kwam in het verhaal en dat Jan Breydel’s verhaal ook niet heel erg uitgewerkt was. Nu kan je het Claus eigenlijk niet kwalijk nemen, het zijn immers maar 108 minuten om een vrij ingewikkelde historie uit te werken. Het schijnt dat er ook een miniserie is van 4 keer 50 minuten, vanzelfsprekend zal het verhaal daar beter tot zijn recht komen. Zonde dat die versie niet in omloop is.

De film is mooi opgenomen, al is het soms in de chaotische drukte met alle figuranten een beetje simpel. De grote veldslag moet zo'n inspanning zijn geweest dat het camerawerk even op de tweede plaats kwam. De setting is prima en de kostuums en props zagen er allemaal erg mooi uit (soms te mooi, want sierpluimen tijdens een veldslag en een magische gouden ridder doen de historische correctheid van de film niet bepaald ten goede). De soundtrack van de film is wisselend, dan doet het erg gedateerd aan (alsof je naar een tv-serie uit de 70’er jaren aan het kijken bent) en dan is het weer een typisch product van de jaren '80, compleet met synthpop in Middeleeuwse stijl. Een bombastische orkestrale score was veel toepasselijker geweest.

Al met al had dit historische epos zeker beter gekund, maar het was wel vermakelijk. Historische correctheid moet je nastreven maar een romantisch, avontuurlijk epos a la El Cid op zijn tijd is toch ook heerlijk. Feit is dat de film heden ten dage nogal wordt ondergewaardeerd. Een degelijk historisch drama uit de Lage landen, dat is toch super leuk.

Later zou Karel Biddeloo de film gebruiken als basis voor het Rode Ridder-album De Leeuw van Vlaanderen.

Hugo Claus was een groot schrijver, maar als regisseur werd hij geconfronteerd met een hoop moeilijkheden: leiding geven aan een grote groep, financiën, geschikte locaties en kostuums vinden... Omdat ze niet in twee talen wilden werken, kozen ze om de Fransen door Nederlandse acteurs te laten spelen. De kostuums leenden ze van een Bruegelstoet; ze zaten er slechts een paar eeuwen naast.

Hendrik Conscience romantiseerde de geschiedenis door de Guldensporenslag voor te stellen als een spontane opstand van Vlaamse boeren en ambachtslui tegen verwaande Franse aristocraten. Jan Decleir heeft een heldhaftige rol als Jan Breydel. Heel wat bekende figuren uit die tijd hebben een nevenrol - onder anderen Johan Verminnen als troubadour.

Een bekende anekdote is dat na de première Hugo Claus de hand mocht schudden van koning Boudewijn. Ze hadden hem twee etiquetteregels ingeprent: je moet de koning met "sire" aanspreken en je mag hem geen vragen stellen. Toen het zover was, vroeg Claus: "Dag meneer, wat vond u van de film?" Koning Boudewijn zou geantwoord hebben: "Skoon landskappen!"

Een film die uiteraard wat meer affiniteit heeft bij de Vlamingen hier op MM. Kan ook mee verklaren waarom het gemiddelde hier ook vrij matig is. Niet dat de film een hoogstaand pareltje is, verre van zelfs, maar de film doorloopt de collectieve opgeklopte en geïdealiseerde geschiedenis die menig Vlaming zich herinnert. In dat opzicht wel eens fijn om te doorlopen. Eenvoudig op zich is de geschiedenis niet, sowieso was ze een pak genuanceerder, maar de intrede van al die edelen maakt het er niet eenvoudiger op.

Sowieso de topcast van Vlaanderen op dat moment die werd gerecruteerd voor de film. Te veel om op te noemen. Frank Aendenboom spring er toch wel uit als Robrecht de Bethune die zijn rol met verve neerzet. Ook Jan Decleir doet het prima als Jan Breydel. Jammer dat er geen Franstaligen meedoen al zal die casting niet zo eenvoudig geweest zijn. Noorderburen dan maar, ook goed, maar tegelijkertijd ook wat jammer.

Hier en daar een aantal knappe scènes zoals de Gouden Ridder die in vol ornaat op het strijdtoneel verschijnt, maar ook de moord op Breydel’s familie zal me bijblijven. Verder uiteraard ook heel wat minpunten zoals het theatrale acteren, de klederdracht en decor dat niet altijd in overeenstemming was, maar met de middelen die Claus ter beschikking had, zeker goed gedaan.

Oei.

Totaal mijn ding niet, deze Vlaamse klassieker. Echt goed op de hoogte van de geschiedenis ben ik enkel van mijn thuisbasis, mijn kennis over de rest van de geschiedenis (van België) is wellicht nog steeds bovengemiddeld, maar of dat echt veel betekent betwijfel ik. Als geschiedenislesje had dit wellicht een leuke film kunnen zijn.

Helaas is de film wel érg veel een geschiedenisles, verpakt als schooltoneel. Dat gaat dan over de vertelling, maar ook de cast die, of het nu Belgen dan wel Nederlanders zijn, echt belabberd acteert. Het zullen vast en zeker allemaal theateracteurs geweest zijn (ten tijde van de opnames), maar het kijkt echt niet. Houterig en overdreven uitgesproken AN wat enige naturel compleet tegenhoudt; dat is voor mij de grootste boosdoener. Enkel Julien Schoenaerts kon ik nog een beetje smaken.

Als film dus grandioos mislukt, maar dat is op zich niet verrassend. Hugo Claus was mij enkel bekend als schrijver. Dat hij dan nog eens zo'n groots project op poten probeert te zetten, is vragen om problemen. De geschiedenis wordt haastig afgerammeld en daardoor springt het wel eens van de hak op de tak. Niet dat het veel uitmaakt; daarvoor zijn er nog te veel andere manco's. Jammer maar helaas.

1

Oef dit was wel erg matig. Ik had de film ooit al eens eerder gezien, maar kon me alleen de moordpartij op de familie van Jan Breydel nog herinneren. Die scène maakte destijds dan ook grote indruk, omdat dergelijk geweld tegen vrouwen en kinderen in films een zeldzaamheid was, voor generaties die opgroeien met GoT en dergelijke zal het waarschijnlijk minder impact hebben.

De aankleding zal niet historisch correct zijn, het ziet er toch wel netjes uit. De gevechtsscenes waren wel ontzettend knullig, met soms lachwekkende special effects. De grote slag had een hoogtepunt moeten zijn maar het werd saai gebracht, en niet altijd even geloofwaardig geacteerd door de figuranten die na een slappe duw met een stok al kermend omvallen. Vond het wel een rare keus om Nederlanders te casten voor de rollen van de Fransen, en ook opmerkelijk Ischa Meijer te zien. Ook een flits van Adriaan van Dis, Hugo Claus had kennelijk wat schrijversvrinden opgetrommeld. De acteerprestaties zijn erg wisselend, de dialogen waren soms onnavolgbaar, vol slechte metaforen. "De boer trapt het nest rupsen kapot in de ochtend" en dergelijke. Het muzikale thema werd wat te veel gebruikt maar was op zich wel passend.

De ambitie en durf deze belangrijke gebeurtenis te verfilmen valt te waarderen, er zijn nog zoveel momenten uit de geschiedenis van Vlaanderen en Nederland die m.i. een verfilming verdienen, maar helaas beschouw ik dit toch wel als een mislukte film.