Der Müde Tod (1921)

Best wel mooie vroege film van Fritz Lang. De drie verhalen zijn wat onevenwichtig, da's jammer. Zo steekt het derde verhaal in China er behoorlijk bovenuit mede door de verbluffende special effects van toen.

Een goede vroege film, waarin Fritz Lang laat zien een vakkundig filmmaker te zijn. Het verhaal is best interessant en ondanks dat je wel voelt hoe het gaat aflopen, weet het grotendeels wel te boeien.

De manier waarop de dood hier in beeld wordt gebracht, doet denken aan Bergmans Det Sjunde Inseglet. Lang brengt het allemaal goed in beeld en weet de boel hier en daar te verfraaien met mooie stop-motion effecten, die voor die tijd erg goed waren en zelfs nu nog enigszins mee kunnen.

De drie verhaaltjes spreken allemaal wel aan, al vond ik de tweede net iets minder dan de anderen. Ik betrapte me er tijdens het kijken op dat ik op een gegeven moment zelfs wat sympathie kreeg voor de dood. In feite doet hij niets anders dan zijn taak uitvoeren en kan die er ook weinig aan doen als je tijd gekomen is. Zo kwam het tenminste hier over.

Maar verder dus een goede film. Mooi gemaakt en ook zeker romantisch te noemen, want wat de vrouw allemaal over heeft voor haar man is niets minder dan echte liefde.

3,5*

Der Müde Tod

Wat een prachtige titel: 'De vermoeide Dood'. Als er één prominent en uniek punt in de filmgeschiedenis is dat je de Duitse expressionisten kan meegeven dan is het dan hun titels meestal prachtig poëtisch zijn. Als Lang-fan stond deze vroege productie al langer op mijn lijstje, maar heb hem recentelijk pas aanschouwd. Der Müde Tod kan niet tippen aan Langs toppers, maar is zeker een mooie stomme film om naar te kijken.

De verhaaltechnische expressionistische keuzes bevallen mij wel. Het is een romantische ideologie waarin de Dood een van de geliefdes ontneemt, en geeft de ander drie mogelijkheden om haar liefde terug te winnen. De letterlijke personificatie van de Dood geeft hem een prachtig humaan karakter die bijna meelijwekkend is.

Het begin is qua opbouw goed. De mystiek rondom het vreemde personage van Bernhard Goetzke is uitstekend, inclusief het door hem geïncorporeerde stuk grond waar hij zijn zieltjes verzameld. Daarnaast zijn de drie afzonderlijke verhalen verfrissend en afwisselend. Alle drie vermaken ze op een andere manier. Het einde is daarentegen is goed gekozen. Net iets anders dan je verwacht zou hebben.

Acterend gezien zijn de stomme films pareltjes, stuk voor stuk. Geluid heeft misschien wel meer aan de acteerprestaties kapot gemaakt dan men tegenwoordig lief is. Lil Dagover speelt dan ook een uitstekende rol en kan zich prima schikken in haar rol als geliefde, gesitueerd in 4 personen. Zowel als normaal persoon, als Ottomaan, Venetiaan en Chinees doet ze het prima.

Minder is Walter Janssen, die als andere geliefde een stuk minder speeltijd krijgt. Hij is immers het lijdend voorwerp. Bernhard Goetzke maakt dat echter goed door een zeer persoonlijke Dood neer te zetten. Prachtige prestatie!

Expressionisme in de kunsten is vaak makkelijk aan te duiden, behalve bij film. Nu is Der Müde Tod daar qua verhaal denk ik een uitzondering op. Visueel gezien past het ook in het klassieke plaatje. Relatief statisch camerawerk en een mooi licht-donkercontrast geven het de authentieke, expressionistische sfeer mee. Daarnaast geeft frequente afwisseling van locatie wat lucht en tempo in de film.

Der Müde Tod is een prima, vroeg werk van Lang geworden die zeker het zien waard is.

4*

"Lang's cinema is that of the nightmare, the fable and the dissertation" - Andrew Sarris

Nadat hij mij vorig jaar specifiek werd aangeraden door Alexpyforever, kon ik Fritz Langs grote doorbraakfilm uit 1921 natuurlijk niet weglaten uit de selectie voor de horror challenge die momenteel loopt op MovieMeter. Toen Truffaut Hitchcock vroeg om een film te noemen die specifiek indruk op hem had gemaakt in zijn jonge jaren, noemde hij Der Müde Tod. En ook Luis Buñuel had lovende woorden in zijn autobiografie: "toen ik 'Destiny' zag, wist ik plotseling dat ik films wilde maken. [...] Iets in deze film sprak tot iets diep in mij; het verhelderde mijn leven en mijn visie op de wereld". Op loftuitingen door collega's wordt dus niet beknibbeld.

Net als Paul Leni's drie jaar jongere film Das Wachsfigurenkabinett die ik gisteren zag, is dit een raamvertelling waarin het hoofdverhaal tot drie andere verhaaltjes leidt. Wanneer de dood de verloofde van een jonge vrouw meeneemt, biedt haar als ze hem achterna gaat drie kansen om haar verloofde te redden; al ze de dood van een van drie personen wiens 'tijd erop zit' kan voorkomen, dan zal hij haar verloofde aan haar teruggeven. Die drie verhalen spelen zich af in een Oosters land, het Italië van de Renaissance en China. Zoals ook Buñuel al constateerde zijn het niet die drie verhaaltjes die het hem doen, maar is het met name de verhaallijn van de twee geliefden en de Dood die mensen raakt.

Lil Dagover overtuigt als de jonge vrouw die er heilig van overtuigd is dat liefde sterker is dan dood, maar het is vooral Bernhard Goetzke die imponeert als de Dood. Het zou me ook verbazen als Bergman hier niet lichtelijk door beïnvloed is in zijn portrettering van de dood in Det Sjunde Inseglet. Het is ontzettend jammer dat ik de live uitvoering begin dit jaar heb moeten missen in Utrecht, nu Der Müde Tod gerestaureerd is. Als ik die kans nog eens krijg, zal ik dat zeker niet laten schieten. De ensceneringen van Lang zijn geweldig en de effecten maakten destijds dusdanig indruk op Douglas Fairbanks dat hij meteen de distributierechten kocht, zodat hij soortgelijke effecten kon gebruiken voor zijn The Thief of Baghdad.

De drie lossen verhalen maken wellicht niet evenveel indruk als het centrale drama, bij lange na niet zelfs, en vergeleken met meesterwerken als Metropolis en het sublieme M verbleekt Der Müde Tod misschien toch een klein beetje. Maar dat Lang hiermee zijn naam vestigde, verbaast allerminst.

4*

Deze film was me aangeraden en aangezien Lang's Metropolis een van mijn favorieten films is waren de verwachtingen vrij hoog.

Twee geliefden komen aan in een Duits dorpje, tegelijk komt een mysterieuze vreemdeling aan. De vreemdeling koopt een stuk land bij de begraafplaats en bouwt een meters hoge muur eromheen. Als haar geliefde door de vreemdeling wordt meegevoerd is de jonge vrouw vast besloten hem terug te vinden.

Het verhaal is opzich vrij simpel, maar de manier waarop het wordt verteld maakt het toch erg interessant. Het tragische sprak mij wel aan. Ook de drie segmenten vond ik erg leuk en sfeervol.. Want dat was toch wel het sterkste van alles, het sfeertje. De druipkaarsen die levensvlammen moesten voorstellen, lange trappen, het 1001 nacht-sfeertje in Arabië, het renaissance Italië en het sfeervolle China.

Leuk expressionistisch acteerwerk. Lil Dagover (geboren in Nederlands Indië) zet een sterke hoofdrol neer, maar het meest indrukwekkend was toch wel Bernhard Goetzke als de dood (ongetwijfeld een inspiratie voor Ingmar Bergman's Det sjunde inseglet).

De invloed van romantische schilderkunst, bijvoorbeeld van Caspar David Friedrich, is terug te zien in de vormgeving van sets, die er erg indrukwekkend uitzagen. Der Müde Tod is duidelijk een van de Duitse expressionistische films die invloed had op Walt Disney, dat is terug te zien aan films als Snow White en Pinocchio.

In Hitchcock/Truffaut, wat ik aan het lezen ben, verteld Hitchcock dat de film destijds erg veel indruk op hem heeft gemaakt. Lang's erg sterke visuele manier van vertellen zien we dan ook bij Hitchcock's vroege films al terug.

De effecten van de film vond ik ook erg indrukwekkend voor die tijd, ik heb geen flauw idee hoe Lang dat heeft gedaan. Douglas Fairbanks kocht meteen de rechten van de film, omdat hij de special effects wilde kopiëren voor The Thief of Bagdad.

Het schijnt dat er recent een restauratie is uitgebracht. Helaas moest ik nog een oudere bij elkaar geraapte versie aanschouwen (die bovendien 6 minuten mist). De muziek was wel bijzonder leuk en speciaal voor deze versie uitgevoerd.

Der Müde Tod was weer een erg interessante silent om te zien. Samen met Nosferatu en Metropolis toch wel een van de beste silents die ik tot noch toe heb gezien.

Der Müde Tod vindt ik een mooie film.

Het centrale verhaal wat in de film verteld wordt vindt ik erg intrigerend. Bernhard Goetzke als de dood heeft een enorm veel charisma en ook Lil Dagove zet een schitterende rol neer.

In het middenstuk van de film worden drie episodes verteld. Die episodes vind ik wel wat wisselend van kwaliteit. Eigenlijk worden in alle drie de episodes min of meer het zelfde verhaal in een andere setting verteld. De manier waarop het verhaal in de derde episode verteld wordt sprak mij het meeste aan. De eerste twee episodes vind ik eerlijk gezegd niet zo veel aan. Wat vooral imponeert in de laatste episode zijn de special effects, erg knap gedaan voor een film uit 1921. Vooral het moment dat de tovenaar een soort miniatuur mini leger tovert vind ik erg mooi gedaan. Over mooie special effects gesproken, wat ik ook mooi gedaan vindt waren de geesten die aan het begin van de film door de muur heen gingen.

Het slot stuk van de film verliep grotendeels volgens de verwachting, maar ik vond het laatste stuk van de film desalniettemin erg mooi. Het shot aan het eind van de film waarin de dood met zijn armen om de schouders van de twee geliefde de horizon tegemoet loopt vind ik trouwens erg mooi.

Naast de het goede acteerwerk en de goede special effects wil ik ook mijn waardering uitspreken over de decors. Want de decors vond ik ook erg mooi gemaakt. De muzikale begeleiding tijdens de film vind ik ook mooi.

Al met al vind ik Der Müde Tod een erg mooie film. Het is jammer dat de eerste twee episodes van het middenstuk toch wat middelmatig zijn. Maar gelukkig maakt de rest van de film een hoop goed.

4*

Mooie film van Lang weer, uit zijn vroege (lees stomme) periode heb ik hem nog niet op een minder werk kunnen betrappen. Toch vond ik hem wat minder dan de films uit zijn m.i. beste periode, grofweg half jaren 20 tot begin jaren 30, en dat heeft vooral te maken met de drie losse verhaaltjes, die best amusant waren, met name Venetië vanwege de ontknoping en China voor de effecten, maar ook wat voorspelbaar verliepen en me wat uit het hoofdverhaal haalden. Met de laatste akte eindigt Der Müde Tod wel weer sterk. Prima spel van Dagover en Goetzke, en leuke dubbelrolletjes van Rudolf Klein-Rogge. Walter Janssen maakt minder indruk, zijn zwaardvechtkwaliteiten lieten ook behoorlijk te wensen over.

Hier keek ik al lange tijd zowel naar uit als tegenop; en uiteindelijk bleken sommige delen prachtig, maar kon het me ook niet de hele film lang boeien. Deze zou ook als anthologie door kunnen gaan, zou ik zeggen. De film begint in een niet nader genoemd plaatsje in Noord-Europa, waar een verliefd stel op reis een eenzame reiziger oppikt, en meeneemt naar de stad. In fraaie Gotische sferen blijkt deze eenzame reiziger al snel een bijzonder mysterieus man die een stuk grond koopt en daar een deurloos, raamloos gebouw op bouwt. Maar de vreemdeling is niet slechts mysterieus, maar sterker nog: het is de Dood zelve, die in een soort van identiteitscrisis zit. Onbegrepen, vervloekt door de mensheid ondanks dat hij slechts de uitvoerder is van het onvermijdelijke, hij zit er mentaal een beetje doorheen. En als de Dood ook nog de mannelijke helft van het verliefde koppel tot zich moet nemen, wordt het er voor hem niet makkelijker op.

De sfeer in de film begint echt geweldig. Ik word heel blij van dit soort prachtige, nostalgische beelden met een licht bovennatuurlijk, Gotisch verhaaltje er bovenop. Helaas blijkt dit zich niet door te zetten gedurende de hele film. Het verhaal is opgedeeld in zes hoofdstukken, waarin hoofdstuk drie tot en met vijf verhalen zijn die zich afspelen in vroegere tijden in respectievelijk Baghdad, Venetie en China - verhalen die de Dood vertelt om de vrouwelijke geliefde duidelijk te maken hoe emotioneel moeilijk zijn taak is. Helaas vond ik deze drie subverhalen over tragische liefde, dood en verraad toch een stuk minder interessant dan het veel donkerdere kaderverhaal. Ja, de locaties zien er behoorlijk goed uit, maar qua verhaal waren het toch een beetje dertien-in-een-dozijn gedoemde-liefde-verhaaltjes. Gelukkig gaan we in het laatste hoofdstuk weer terug naar de oorspronkelijke setting. De film komt ook bijna literair over, ik kan me niet heugen een silent te hebben gezien met zoveel tekst tussendoor. Vind ik overigens helemaal niet erg, maar wellicht goed om van op de hoogte te zijn.

Hoe dan ook, jammer dat de verhalen-in-het-verhaal die de Dood vertelt niet het hoge niveau halen van de andere helft van de film. Desondanks, een fraaie en interessante silent waarin de helft van de flim qua sfeer bijna ongeevenaard is (The Phantom Carriage is de enige die ik zo kan bedenken).

De meeste gebruikers hier vinden de drie historische episodes wel vermakelijk, maar ik sluit me toch bij mijn voorganger Woland aan : de eerste twee verhaaltjes zijn vrij flauwe avonturen, en de komische insteek van het derde verhaaltje schiet zijn doel volkomen voorbij wanneer je beseft dat hier iemand aan de dood probeert te ontsnappen (om nog maar te zwijgen over het feit dat de humor bijzonder flauw en erg boertig is). Wel leuk dat dat derde verhaal ondanks die luchtige toon en de daarmee gepaard gaande verwachting dat de vrouw nu eindelijk haar man zal kunnen redden toch niet goed afloopt, en dat brengt de kijker terug bij de fraaie en sombere raamvertelling. Setting, decors en sfeer zijn allemaal dik in orde, het trucwerk is imponerend en het personage van de Dood is indrukwekkend en nog steeds intimiderend, maar de drie te lichtvoetige "illustraties" staan voor mij een echt hoge waardering van deze film toch in de weg.

Hoewel uit 1921 is dit toch al de achtste film van Fritz Lang. Van deze acht waarschijnlijk zijn beste. De titel 'Der müde tot' komt volgens de Duitse wiki-pagina uit de eerste wereldoorlog. Er vielen daar zoveel doden dat 'de dood er moe van werd'.

Een jonge vrouw (Lil Dagover) verliest haar verloofde en ontdekt dat de dood (Bernhard Goetzke) hem heeft meegenomen. In wanhoop van verdriet volgt ze hem. De dood toont compassie en geeft haar drie kansen om haar liefde terug te krijgen in de vorm van drie opzichzelfstaande verhalen uit verre oorden.

Lang levert een sfeervolle, expressionistische film af met een donkere en licht macabere sfeer. De muziek tijdens de kern van de film had veel weg van 'Lacrimosa' uit Mozarts requiem. De verhalen vond ik net als de gebruikers hieronder bepaald niet het hoogtepunt van de film. Hierin toont Lang echter wel zijn klasse in filmtechniek. Zo zijn er bijvoorbeeld miniatuur mannetjes te zien door cameratrucage. Het begin en het einde van de film zijn veel interessanter met diepzinnige conversaties en vooral monologen van de dood.

Deze monologen komen, volgens de Engelse wiki-pagina, uit de diepste gevoelens van Fritz Lang. Zijn moeder was recent overleden en hij dacht na over een kinderherinnering (wellicht een hallucinatie) van de dood die hij achterna liep. Hij werd toen teruggetrokken door helpende handen. Ook komen de ideeën volgens deze zelfde bron uit een Indiase, Hindoeïstische legende van Savitri and Satyavan. Een koppel die bekend is voor hun liefde en toewijding voor elkaar.

Zelf dacht ik meteen aan de Seventh Seal van Ingmar Bergman. Volgens Robert Cashill (uit Engelse wiki-pagina) liet die zich daarbij inderdaad inspireren door het personage van de dood.

Volgens IMDB is dit de favoriete film van Hitchcock, die in Duitsland nog voor Lang heeft gewerkt en daar veel van heeft opgestoken. Ik denk dan meteen aan diens debuutfilm "the pleasure garden". Ook Luis Buñuel (die ik zelf nog moet leren kennen) werd geïnspireerd door deze film.

Een grondleggende film dus.

Fritz Lang en z'n vrouw Thea von Harbou baseerden zich losjes op een hindoeïstische mythe over een vrouw die de strijd aangaat met de god van de dood. Het lijkt wat op de Orpheusmythe, met omwisseling van geslachten. Ze maakten er een raamvertelling van waarin dezelfde acteurs in verschillende rollen en omgevingen terugkomen. Vooral de in Nederlands-Indië geboren Lil Dagover speelt een indrukwekkende vierdubbelrol.

Van de Dood hebben ze een allegorische figuur gemaakt die gewoon z'n job doet, met de lichte tegenzin van de gemiddelde pendelaar. Hij loopt in het zwart gekleed, soms tegen het licht zodat je alleen z'n silhouet ziet. De kaarsen staan symbool voor mensenlevens. Als je vlam uitdooft, heb je je tijd gehad. Dat is de fatalistische boodschap.

De drie verhaaltjes-in-het-verhaal spelen zich telkens op een andere locatie af. In de Midden-Oosterse stad, wellicht Bagdad ten tijde van het kalifaat, zien we minaretten, ogiefen en oriëntaalse ornamenten. Venetië heeft een brug en palazzo's. In China zijn er pagodes en oosterse gewaden. Grootschalige buitenscènes hebben veel figuranten en olifanten. Kleurfilters worden toepasselijk gebruikt: blauw voor duisternis, geel voor zonsopgang en rood voor vuur. De speciale effecten zijn leuk: schimmen die door een muur stappen, een leger van minisoldaatjes, een vliegend tapijt...

Als je af en toe de pauzeknop indrukt, kun je rustig de tijd nemen om die sierlijke gotische tussentitels te lezen. Zes keer verschijnt er een strofe van een gedicht in een strak rijmschema. De woorden Frank en giaur worden gebruikt als scheldwoord voor een niet-moslim. Zo zit het actuele thema van religieuze tolerantie er ook in. Dit wervelende avontuur met sprookjesachtige en symbolistische elementen toont weer aan hoe hoog het artistieke niveau was in de Weimarrepubliek.

Fritz Lang is toch één van de meesters van de vroege cinema, daar ergens in de jaren 20. Murnau is er ook zo eentje. Een film van ruim 100 jaar oud met de stempel horror. Nouja, de idee erachter kan best als eng bestempeld worden, zeker voor die tijd. De film bevat een aantal spookachtige beelden en special effects. Het plot heeft een spookachtige sfeer, versterkt met een prima achtergrondsound.

De Dood die centraal staat en letterlijk wordt persoonlijkt door Goetzke en die ​​Dood houdt van spelletjes of uitdagingen. De dood stuurt een weduwe door de tijd en diverse locaties. Mooi gedaan, mooi decor en setting van het Nabije Oosten, Venetië en China.

Een mooie ode aan het Duitse expressionisme, maar behoudens de fascinerende figuur van De Dood is er niet veel horror aan.