An Honest Liar (2014)

Half goed.

Ik ging zitten voor een docu rond het ontmaskeren van oplichters aan de magische kant van het oplichtersspectrum. Ik ben zelf iemand die vaak hun trucs niet doorziet maar we wel goed bewust is van het bedrog, dus dit leek me wel een interessant startpunt.

En de eerste helft van de docu is dat ook zeker. Het gaat bij momenten iets teveel over de vroege carriere van Randi (wat eigenlijk niet zo héél relevant is, toch niet gezien de tijd die er aan gespendeerd wordt), maar het ontmaskeren van een aantal bekende TV persoonlijkheden was absoluut boeiend. Zo héél veel wordt er eigenlijk ook niet vrijgegeven (zeker die twee Alfa kerels houden de meeste van hun geheimpjes goed bij zich), maar de boodschap komt wel goed over.

Verder is Randi een geweldig subject. Innemend persoontje, apart karakter maar loveable en ook gewoon een geweldig figuur om zien. Die wenkbrouwen alleen al kunnen een kalend man van een pruik voorzien. Maar daar lopen de regisseurs wel een beetje in de val.

Halverwege de docu zit er een scene waarin zeer subtiel, via een aantal simpele gebaren, onthuld wordt dat Randi méér dan een vriendschappelijke relatie heeft met Deyvi. Vond dat op die moment een knappe scene, maar achteraf blijkt het toch vooral een opzet te zijn voor een hoop persoonlijk drama dat de tweede deel van de docu in beslag neemt. Op dat soort melig persoonlijk drama zit ik echt niet te wachten. Ik begrijp dat de onthulling een soort van poëtische weerklank lijken te hebben bij de rest van het verhaal, maar ik vond de link vooral ongepast en onnodig.

Ach ja, blijft een leuk eerste deel, met een geweldig mannetje en een paar leuke onthullingen. De rest is veel te opportunistisch.

2.5*

Altijd leuk: documentaires over charlatans en bedriegers. Zelfs als ze het voor de goede zaak doen in hun strijd om de wetenschap te vrijwaren van kwade invloeden. Zoals deze James 'The Amazing' Randi, met zijn woeste baard en doorleefde stemgeluid. En dan die priemende blik waarmee hij steeds recht in de camera staart, alsof hij ons wil dwingen om onze diepste geheimen op te biechten.

Even was ik bang dat het zou blijven hangen bij veren in de reet stekende 'talking heads', maar dan blijkt dat de documentairemakers ons twee cruciale stukken van zijn levensverhaal niet hebben verteld. De hoeder van de wetenschappelijke waarheid heeft namelijk zelf een enorme leugen op zijn kerfstok. Aardige afwisseling op de nogal standaard aanpak van de rest.

Leuk en intrigerend, maar zoals Onderhond hierboven al zegt, "die twee Alfa kerels houden de meeste van hun geheimpjes goed bij zich", en dan ben ik toch wel benieuwd hoe één en ander in z'n werk is gegaan... maar helaas blijft dat achter de schermen. Die beelden van Popoff waren echt hilarisch, en dat zo iemand een tijdje later gewoon weer z'n stiel kan oppakken is eigenlijk te zot voor woorden. De scène waarin Randi iemand met z'n blote handen "opereert" deed me ook wel denken aan het slot van Man on the moon, wanneer Andy Kaufman ergens in een Midden- of Zuidamerikaans land via een vergelijkbare operatie van zijn tumor hoopt af te komen en dan eigenlijk alleen maar moet lachen wanneer hij ziet hoe zo'n truc in z'n werk gaat. Mooie docu, nu weer lekker AstroTV kijken (of heet dat tegenwoordig anders?).
         O ja, wat betreft die "twist" op het einde : heel begrijpelijk dat "José" niet terug wil naar een land waar hij zijn leven niet zeker is. Desalniettemin: als Randi wèl van José's valse identiteit op de hoogte was is hij al die tijd zelf geweest wat hij tegelijkertijd al die tijd heeft bestreden, een bedrieger. En als hij daar níét van op de hoogte was krijgt de zin waarmee de documentaire begon en eindigde een extra lading: "No matter how smart or well-educated you are, you can be deceived...."

Ik herinner me James Randi nog uit de tijd dat hij nog een amateur goochelaar was. Hij bezocht een goochelcongres in Amsterdam. Toen al merkte je dat hij een enorm rechtvaardigheidsgevoel had. Mooi om te zien hoe hij het goochelen uiteindelijk heeft gebruikt om charlatans te ontmaskeren. De goochelkunst dient niet misbruik te worden door een goochelshow te presenteren als iets bovennatuurlijks. Erg goed dat James Randi deze trucs laat zien, zodat leken op hun hoede kunnen zijn.