Chauthi Koot (2015)

Het is best handig om een beetje achtergrond te kennen over de tijd waarin de film zich afspeelt. De film legt dat niet echt uit. Namelijk begin jaren '80. Indira Gandhi is premier. En de Sikh, een belangrijke religieuze minderheid in India komen in opstand omdat ze zich niet vertegenwoordigd en gediscrimineerd voelen. Dat leidt tot een gewapend conflict en tot (maar dat zit niet in de film) de moord op Indira Gandhi.

De film begint en eindigt met het verhaal van twee hindoes die met een trein die officieel leeg moet vertrekken mee willen. Ze komen in een kleine ruimte terecht waar ook een aantal Sikh zitten, dat heeft zijn weerslag op de omgang met elkaar. Zonder de film had dat al een mooie short opgeleverd, nu is het wat extra reliëf aan het hoofdverhaal.

Dat hoofdverhaal gaat over een gezin in een huis, maar begint daar buiten, om vervolgens mee naar binnen te gaan. Af en toe gaat de film nog even naar buiten om ze in hun omgeving te plaatsen.

Het gezin is niet arm en niet rijk. Bestaat uit twee ouders, twee kinderen, een oma en een hond. Ze wonen buiten het dorp en afgelegen. Op de achtergrond soms een geluid uit het conflict en soms komt het letterlijk binnen. In de vorm van het leger en de opstandelingen die af en toe op bezoek komen. De film neemt veel waar. Het leven van het gezin bijvoorbeeld, maar vooral ook de gesprekken tussen de gezinsleden en het leger enerzijds en de opstandelingen anderzijds. met de rituelen en beleefdheden. De vader wil niets anders dan goed boeren zodat het zijn gezin goed gaat en zoveel mogelijk het conflict buiten houden en de hond wil alleen maar blaffen tegen al die indringers.

In andere handen was dit wellicht bijna een home invasion-thriller geworden. Dat is deze ingetogen en zorgvuldige film niet. Toch voelde ik de druk toenemen. Ook door de geluiden (een verdwaald schot, voertuigen in de omgeving, een blaffende hond) die je gevoel van thuis nogal beïnvloeden.

Fraaie, zorgvuldige en soms poëtische film.

4.0*

Vorig jaar zag ik met 'Court' (2014) een subtiel raamwerk waarin de Indiase maatschappij wordt bekeken door de lens van het strafrechtsysteem. Over de absurde rechtszaak tegen protestzanger Narayan Kamble, die met de voordracht van een volksliedje zou hebben aangezet tot de zelfmoord van een straatarme arbeider. De levens van een strafrechtadvocaat, een openbaar aanklaagster en een rechter staan mijlenver af van de veroordeelde die steeds dieper wegzakt in een bureaucratisch moeras. Vanuit een defaitisme (of zelfs onwil) om grote maatschappelijke veranderingen te bewerkstelligen in een land waar de koloniale geschiedenis, het traditionalisme en de almacht van het grootkapitaal als lelijke littekens door menselijke verhoudingen lopen. Een mengeling van Samuel Beckett's 'Wachten op Godot' (1953) en Franz Kafka's 'Het Proces' (1925) in een niet-westerse setting. Trage, meanderende cinema waarin verhaallijntjes niet tot een sentimentele climax leiden, maar het narratief schuurt ongemakkelijk tussen verschillende mensenlevens aan de onder- en bovenkant van de maatschappij.

Ook 'The Fourth Direction' (2015) is sobere, intellectuele cinema vol symboliek en sfeerschetsen. Weinig psychologische ontwikkeling of spektakel. Enkele losstaande verhaallijnen zijn met elkaar verweven. Een tweetal Hindoemannen probeert de laatste trein naar Amritsar te halen, terwijl ze geconfronteerd worden met treinautoriteiten die hen de toegang ontzeggen. Ze weten toch aan boord te komen door een treinconducteur opzij te duwen, maar ontdekken dat zijn terughoudendheid te maken heeft met de aanwezigheid van enkele Sikhs, een minderheidsgroep waar spanningen rond bestaan. In een andere tijdlijn doolt een koppel met hun slapende kind over een treinspoor op zoek naar een slaapplek om de nacht door te brengen, maar door hun zoektocht naar een overnachtingsplek begint een hond te blaffen. De huiseigenaar poeiert de jonge ouders af en vruchteloos verdwijnen ze weer in de nacht. Altruïsme is te gevaarlijk in de gespannen dreiging tussen militante Sikhs en de lokale politiedienst. Voor deze punjabi boerenfamilie begint de ellende echter wanneer beide partijen - allebei reagerend op de blaffende hond - met hetzelfde verzoek komen om die arme Bobby af te schieten. Zal de landeigenaar wel of niet het trouwe waakdier afschieten ter behoud van zijn eigen familie? Voor de ogen van zijn zoon, die gek is op het beest?

Net als 'Court' (2014) weet 'The Fourth Direction' (2015) op een subtiele manier de verschillende maatschappelijke posities met elkaar te verweven. Hier meer langs de lijnen van geloofsgroepen dan vanuit de sociaaleconomische plekken die ze innemen. De personages zijn als kleine radertjes in een groter geheel die onderdeel zijn van een politiek geladen situatie waarvan niemand weet wat de uitkomst zal zijn. Waar altruïsme wordt afgestraft en de mens in nood even zo makkelijk vruchteloos kan verdwijnen in de nacht. De hardheid waarmee de twee naamloze mannen zich aan boord van hun trein terug naar huis moeten knokken, terwijl de plattelandsvader in die eerdere tijdlijn wordt gedwongen om te handelen tegen zijn eigen morele principes. Boven het hoofd van een stemloos slachtoffer - zoals hond Bobby - hangt een zwaard van Damocles omdat in deze situatie zelfbehoud prevaleert over barmhartigheid. Maar hoewel een trein niet van zijn eigen rails kan wijken om op diens eindbestemming aan te komen, is het vertrekpunt niet hetzelfde als de plek van aankomst. Regisseur Gurvinder Singh maakt in 'The Fourth Direction' (2015) zowel tastbaar hoe angst en onzekerheid doorklinkt over het ongewisse lot voor deze mensen, als dat de tijd verstrijkt en de veranderende situatie nieuwe lichtpuntjes van hoop biedt. Waar niet te keren maatschappelijke veranderingen uiteindelijk de personages nopen om voorbij hun aanvankelijke polarisatie te geraken.