Mr. Nobody against Putin (2025)

Paval Talankin is docent op de basisschool in Karabash, een ernstig vervuild industriestadje in de Oeral met zo’n 10.000 bewoners. Hij is ook de schoolfotograaf en de deur van zijn kantoor staat altijd open voor leerlingen. Alles verandert wanneer Rusland Oekraïne binnenvalt. In de wetenschap dat hij op enig moment zijn land (en zijn moeder) voorgoed zal moeten verlaten vanwege zijn daden, besluit hij de veranderingen op school en het videomateriaal dat hij (vaak ook op last van de overheid) vastlegt te archiveren en te delen met de buitenwereld. Talankin benadert het ernstige en verontrustende onderwerp met een luchtige toon en een mate van zelfspot die doet denken aan het beste werk van Michael Moore, waardoor het even interessant als amusant is.

Ik vind deze documentaire, waarin we – overigens op een opvallend humoristische wijze om het bizarre van de toestand te benadrukken – kijken naar de ‘militarisering’ van de kinderen op een Russische school, interessanter dan het schieten aan het front in de documentaire 2000 Meters to Andriivka, die ook in de bioscopen draait, omdat we er meer van leren en eigenlijk nog veel verontrustender is. De ‘leraar’ die de veranderingen op zijn school na de inval in Oekraïne filmt heeft een vreemde baan op de school: hij is videograaf en evenementenorganisator maar dat stelt hem wel in de gelegenheid alles te filmen. We zien hoe de Russische Staat lessen, ceremonieën en uitspraken verplicht stelt die de kinderen indoctrineren met liefde voor het vaderland en steun aan de speciale militaire operatie en daarna de kinderen ook actief voor de strijd mobiliseert en militariseert door hen kennis te laten maken met wapens en het leger waardoor de kinderen weldra als een heuse Hilerjugend door de school marcheren.

Voor onze ‘leraar’ is het allemaal een gruwel want hij is tegen de oorlog en doorziet de propaganda. Volgens zijn moeder, die ook op de school werkt, houden mensen nu eenmaal van oorlog en zal er dus altijd oorlog zijn, maar onze filmer was altijd al anders dan andere jongens: er is een suggestie dat hij homoseksueel is (op humoristische toon vertelt hij dat hij al zijn boeken keurig op kleur heeft geordend) en je begrijpt waarom Poetin ons Europeanen allemaal als homo’s ziet want wij willen en kunnen, net als onze filmer, niet vechten. Het geeft weinig hoop op vrede (als je die nog zou hebben) en zoals Poetin is te horen in de documentaire: een oorlog win je niet met generaals maar met leraren. Want een oorlog vergt opofferingen van de hele bevolking (voor het vaderland) en daarmee benoemt hij impliciet de grote zwakte van Europa: wij wentelen ons decadent in onze welvaart en lijken niet bereid dat op te geven om te gaan vechten. Ik herinner me dat IS in Irak ook de kleine kinderen al opleidde voor de oorlog, maar gelukkig werd IS (voorlopig) uitgeschakeld. Dat gaat met Rusland echter niet gebeuren en de documentaire laat zien dat Poetin de Russen mentaal voorbereidt op een hele lange oorlog en een blijvende aanwas van kanonnenvoer. In feite is dat niet uniek (de moeder heeft ergens ook gelijk), maar is alleen Europa uniek: de hele wereld is zich momenteel aan het voorbereiden op oorlog, behalve Europa (die denkt dat ons eigen internationale recht ons zal beschermen of zo). Dat voorspelt weinig goeds voor Europa en deze documentaire drukt onze neus op de feiten.

Zo’n mobilisatie van de gehele bevolking voor de doelen van de Staat, in de eerste plaats voor oorlog, is kenmerkend voor het fascisme waarmee het andere wezenlijke kenmerk samenhangt: er kan geen ruimte zijn voor ‘verdeeldheid’ dus dissidente stemmen of persoonlijke vrijheden die botsen met het doel van de Staat. Onze filmer, die stiekem tegen de oorlog protesteert, zal door het regime worden gezien als een landverrader en omdat hij het filmmateriaal naar de vijand (Europa) smokkelt en de Russische eenheid ondermijnt bovendien als buitenlandse spion, maar hij weet op tijd Rusland te ontvluchten. De documentaire verheldert aldus impliciet zowel de retoriek als het gevaar van Poetin voor ons.

Indoctrinatie door geloof of indoctrinatie door een onderwijssysteem. Het maakt niet zoveel uit. Wat een kind als "waarheid" wordt bijgebracht raakt zwaar verankerd in zijn zijn, doen en laten als mens. Het lidmaatschapsgevoel wordt benadrukt i.c.m. zgn. vaderlandsliefde. Dit gaat altijd gepaard met ceremonieel vertoon en vlaggengezwaai. De link naar Hitlerjugend, en communistische jugendgruppen uit de Ddr en het Stalin tijdperk is snel gelegd. De ommezwaai die hier door Talankin wordt getoond bewijst eens temeer het zieke denken van autocraten, waarbij er een waarheid wordt gecreëerd die het vrije denken verbiedt. Schrijnend om te zien hoe de gezichtsuitdrukkingen van de kinderen veranderen... Goed gefilmd. 4,2*

Beter dan verwacht. De hoofdpersoon is interessant omdat het een kerel is die echt geeft om de kinderen en daarbij lol en creativiteit op school belangrijk vindt. Zo'n figuur moet je eigenlijk op elke school hebben. Hij is geen leraar maar videograaf en evenementenbegeleider. Hij houdt van zijn smerige industriestad waarbij er zelfs een berg zwart is geworden door de uitstoot.

Langzaam maar zeker moet de school meer en meer pro oorlogspropaganda gaan verkondigen waarbij de school langzaam transformeert met Sovjet-Unie light taferelen waarbij er veel dingen ook wel echt cringe zijn. Dat kan aan mij liggen maar een stoet auto's met Russische vlaggen die eruit hangen vind ik heel erg cringe. Op een gegeven moment komt er een graaf Dracula figuur die geschiedenislessen gaat geven waarbij hij hoopt dat de kinderen hem 'fun,' vinden terwijl er letterlijk helemaal niks fun is aan die kerel. Deze propaganda graaf vertelt dan zoiets dat mensen in Frankrijk bijna op een paard naar het werk moeten vanwege hoge benzineprijzen. Deze niet 'fun' graaf propaganda wint uiteindelijk een mooi appartement als een prijs omdat hij zo leuk lesgeeft. Dit is allemaal erg surrealistisch en ongeloofwaardig. Als hij zijn appartement binnenloopt zegt hij dat hij veel emoties heeft maar dat kun je niet aflezen van zijn gezicht. Deze film heeft momenten die vaak doen denken aan de humor van The Office.

De beelden van marcherende kinderen zijn ook erg cringe. En uiteindelijk komt Wagner huurlingen nog iets vertellen over mijnen en mogen kinderen grote geweren vasthouden en is er een wedstrijdje granaat werpen. Allemaal erg hallucinant en naarmate de film voortduurt hoe triester het wordt met oudere leerlingen die gemobiliseerd worden en doodgaan aan het front.

Qua film is het erg goed gemaakt omdat het groter is dan alleen Rusland al heeft Rusland uiteraard een hele militante geschiedenis. Ik zie veel reviews van Amerikanen op IMBD die hopen dat dit niet in Amerika gaat gebeuren. Rusland en Amerika lijken wel op elkaar omdat je daar ook een stoet auto's kan zien met Amerikaanse vlaggen. Kinderen kun je makkelijk van alles wijs maken omdat ze gewoonweg niet al teveel levenservaring hebben al kunnen ze via het internet dat steeds meer gecensureerd wordt hopelijk ook weer tot andere gedachten komen.

Het einde waarbij Pasha op de laatste schooldag twee keer door een microfoon zegt dat hij van die kinderen houdt is erg ontroerend waarbij graaf propaganda ook nog even een traantje wegpinkt. Overigens is dat volgens mij ook wel een tragisch figuur met niet al te goed werkende nieren. Uiteindelijk gaat Pasha naar het buitenland (Engeland) denk ik om deze film uit te brengen. Ik vraag me wel af of je gewoon deze kinderen mag filmen want er zitten best veel persoonlijke momenten in? Mag dat gewoon zonder toestemming? Behalve dat is de film ook nog wel goed geëdit en heeft deze film met humor, tragiek en inhoud een frisse uitstraling.