Nahschuss (2021)

Nahschuss baseert zich op het geval van de brave burger Werner Teske die in het jaar 1981 werd gerekruteerd door de geheime dienst van de DDR. Zelfs zonder enige kennis van het geval, zal het de kijker wel duidelijk zijn dat uit een liaison met de Oost-Duitse geheime dienst niet veel goeds kan voortkomen. Ofwel je wordt een dader. Ofwel je wordt een slachtoffer. Of je wordt beide.

Voor hoofdpersonage Franz Walter begint het allemaal vrij onschuldig. Hij verzamelt als wetenschapper informatie. Hoewel hij getuige is van intimidatie en de fysieke hand van de geheime dienst, kan hij zich moreel verschuilen achter zijn onschuldige arbeid en is wegkijken niet heel moeilijk. Bovendien is er het groepsgelijk dat hem vertelt dat de DDR staat voor de goede zaak en het een edele plicht is om vijanden van de staat te neutraliseren. Het wegkijken wordt nog eens vergemakkelijkt naarmate Walter kan profiteren van voordeeltjes zoals het maken van reisjes naar West-Duitsland waar hij samen met de trouwe genosse Dirk Hartmann de bloemetjes flink buiten zet.

Regisseur en schrijver Franziska Stünkel laat vanaf dat moment twee werelden zien. Zij doet dat bepaald niet subtiel maar zeker effectief. De scènes die zich in de DDR afspelen waren al grauw gekleurd, maar vallen juist nu nog meer op. De sfeer is claustrofobisch en paranoïde. De sfeer in het Westen is kleurrijker zonder dat het Westen geïdealiseerd wordt. De twee werelden belichamen de twijfel die langzaam van Walter bezit is gaan nemen. De film zoomt vanaf dat moment in op zijn innerlijke strijd over morele toelaatbaarheid. De film toont een gewetensconflict.

Naast de suggestieve beeldspraak is het vooral de focus op de strijd van een mens tegen het oppermachtige staatsapparaat dat de film de moeite van het bekijken waard maakt. De strijd wordt prima uitgespeeld in de vorm van het personage Franz Walter en het personage Dirk Hartmann. Lars Edinger heet de acteur die Walter speelt. Hij laat met overtuiging de kwetsbaarheid zien in de man die geen held en geen schurk is. Elsinger slaagt er goed in de innerlijke scheuring voelbaar en zichtbaar te maken. Aan de andere kant wordt het systeem voortreffelijk demonisch belichaamd door Devid Striesow die zijn personage Dirk Hartmann prima voorziet van onecht aandoende charme en kameraadschap teneinde zijn ware innerlijke kille aard te camoufleren.

Nahschuss is een benauwend psychologisch drama dat met een dichte atmosfeer en goed uitgekristalliseerde personages je niet koud laat.

Knappe verfilming over een stukje geschiedenis dat me toch intrigeert. Een vrij hypocriete periode daar achter de muur waarbij moraalridders de plak zwaaien en een klikcultuur als een waas over de samenleving hangt. Interessant om ook op te merken in deze film hoe ze bepaalde interessante profielen aan zich kunnen binden door het geven van allerlei (materiële) privileges waardoor het moeilijk(er) wordt om er afstand van te nemen.

En je bevindt je vaak in een positie waarin je partij dient te kiezen. Je bent voor of je bent tegen en er is geen weg meer terug. Het hoofdpersonage is een prima karakter. Een doorsnee man die omwille van zijn intelligentie wordt gerekruteerd door de staat. Wetende wat de staat is, gaat hij in op het aanbod en vermoedt dat het allemaal wel zal meevallen. Boeiend is hoe het gewetensconflict zich opbouwt. Ook het personage Dirk is erg interessant en fungeert als een soort alter ego, zijn tegenpool.

Dat je vooraf al weet hoe het verhaal afloopt, maakt deze film minder indrukwekkend dan Das Leben der Anderen (2006). Ook nu draait het om de machinaties van de Stasi, waardoor een man klem kom te zitten. Lars Eidinger zet een veelzijdige rol neer.

Overigens kreeg de zaak nog een staartje omdat de aanklager en de rechter na de Duitse hereniging zelf aangeklaagd en veroordeeld werden voor hun rol in deze rechtszaak.