Das Neue Evangelium (2020)

Pier Paolo Pasolini en Mel Gibson trokken allebei naar het Zuid-Italiaanse plaatsje Matera om hun films over Jezus Christus te ensceneren in een geloofwaardig verleden. In hun navolging maakt de Zwitserse documentairemaker Milo Rau The New Gospel (Das Neue Evangelium). Het Matera van de eenentwintigste eeuw is een ongastvrij toevluchtsoord voor Afrikaanse migranten.

In 2019 was Matera vanuit de Europese Unie aangewezen als een van de ‘culturele sleutelsteden’. Toen Rau (The Moscow Trials, The Congo Tribunal) een verzoek accepteerde om te participeren in dit prestigeproject, besloot hij dat hij in ieder geval iets wilde doen met de laatste dagen en de uiteindelijke kruisgang van Jezus. Ter plaatse stuitte hij op een onwerkelijke sociale situatie: talloze migranten werkten er voor een hongerloontje en leefden onder abominabele omstandigheden in afgedankte ruimtes. De castingkeuze voor de Kameroense politiek activist Yvan Sagnet (ten tijde van de opnames ‘uiteraard’ 33 jaar oud) als Jezus is tekenend voor het soort hybride uitgangspunt dat The New Gospel vanuit die sociaalpolitieke context heeft aangenomen.

Verder lezen

Wat een derde iconische Matera alias Jeruzalem-verfilming van het passieverhaal moest worden, met fondsen van de Europese Unie en in regie van het fabuleuze wonderkind Milo Rau (de man die de kunsten zogenaamd naar de gewone man brengt, en de gewone man tot kunst verheft – althans dat zegt men), werd ‘The New Gospel’: half fictie en half documentaire, waarin een Afrikaans activist de rol van Jezus krijgt aangemeten.

Natuurlijk passen de realiteit van het historische evangelie en de werkelijkheid van migranten die in miserabele omstandigheden leven niet perfect op elkaar, en dat hoeft ook niet. Het verhaal van een wereldverbeteraar die eenzaam ten strijde trekt tegen een onrecht dat te groot is voor louter zijn paar schouders, is sowieso het vertellen waard met Christus’ levenswandel in het achterhoofd. Rau zit echter gevangen in zijn belofte voor het project: hij moet en zal scènes laten naspelen, kortom hij moet en zal klassiek theater opzetten, terwijl hij precies dat fictieve karakter graag doorbreekt, het een hak zet, die valsheid ontmaskert, en daarin bovendien uitblinkt.

– Denk aan de scène waarin een witte katholiek al improviserend de gekleurde Jezus aan een marteling mag onderwerpen: hier komt gruwelijk, levensecht, ongecensureerd maatschappelijk racisme boven water. Een onwezenlijk sterk moment, een stuk diepere waarheid die niet verzonnen kan worden, en enkel binnen de context van een auditie naar boven kan komen. Ongelofelijk stuk cinema! –

Dus, missie geslaagd? Zeker niet, want ‘The New Gospel’ weet zich geen blijf met de nagespeelde Bijbelse passages. Die zijn weliswaar wondermooi in beeld gebracht, maar op zich niet zinvol – zij worden immers niet teruggekoppeld naar de problemen van de 21ste eeuw waar Rau het zo graag over wil hebben. Wat overblijft, is wat tbouwh terecht "fragmentarisch" noemt. Meer nog: het is een onsamenhangende collage. Vol goede bedoelingen en met een interessant uitgangspunt, maar zonder de verdieping die een wat opgeblazen project als dit nodig heeft om overeind te blijven. (Je kunt je zelfs afvragen hoe vrijwillig zwarte migranten de rollen van apostel opnemen, wetende dat ze de financiële middelen broodnodig hebben – maar dat zou ons bij deze allicht te ver leiden.)

Al bij al: genietbaar, maar door het geënsceneerd en dus geconstrueerd dramatische karakter veel minder sterk dan pakweg ‘The Congo Tribunal’.

2,75*