Democracia em Vertigem (2019)

Deed denken aan een Michael Moore film, cruciale feiten die niet uitkomen worden weggelaten en met kleine leugens verpakt in waarheiden wordt de kijker een bepaalde kant opgestuurd. Deze documentaire is niets anders dan propaganda om de misdaden van vorige presidenten te verbergen of te bagatelliseren. Jammer want het onderwerp is erg de moeite waard.

Deze documentaire werkt vooral goed als een sfeerschets en persoonlijke kijk op de fragiele Braziliaanse democratie. Als overzicht is het een stuk minder allemaal. Alles wordt vooral verteld aan de hand van voice-overs, gesprekken, gelekte telefoonopnames en archiefbeelden uit de media. Visueel wordt er werkelijk niets gedaan om alles meer inzichtelijk te maken. Je loopt steeds vooral naar eeuwig glijdende camera's te kijken. Nou is het denk ik ook wel een onmogelijke taak om zo'n complex verhaal op een samenhangende manier in twee uur te vertellen, maar een wat minder gehaaste vertelling en wat meer duiding in de vorm van bijvoorbeeld af en toe een schematische weergave of een samenvatting was wel prettig geweest.

Hoe objectief de documentaire is valt moeilijk te zeggen. Gezien de achtergrond van Petra Costa (ze is in een duidelijk links nest opgegroeid. Haar ouders waren activisten) ligt het misschien voor de hand dat ze op de hand van Lula en Rousseff en hun partij is, en bij hen heeft ze ook de meeste toegang (indrukwekkend veel in zijn algemeen), maar een hoop van de gebeurtenissen in de Braziliaanse politiek, en "Car Wash" in het bijzonder spreken voor zich.

Het is echt zo ranzig allemaal dat het me een vies gevoel gaf. Het zal wel een cultureel ding zijn, maar alleen de hysterische stijl van de politici stond me al erg tegen. Om nog maar te zwijgen van die eindeloze beelden van achterlijke demonstranten. Het Car Wash-onderzoek lijkt ook dubieus, en het bewijs tegen Lula en de procedures rammelen ook behoorlijk volgens mij. Het komt op zijn minst extreem verdacht over allemaal. Het werd me overigens niet duidelijk wat nou het exacte aandeel van PT is in de systematische corruptie. En Rouseffs eigen aandeel in haar impeachment wordt niet echt kritisch bekeken.

Die Rousseff komt trouwens ook maar als een dooie over. Ze lijkt heel afstandelijk en sociaal ongemakkelijk. Echt nul charisma. Niet echt handig voor een politicus. Het contrast met de welbespraakte en populaire Lula is gigantisch. Vond het altijd erg boeiend om hem te horen spreken. Mijn respect voor hem is na deze docu zeker gestegen. Hij toont ook een kwetsbare en zelfkritische kant, en ik vond hem heel authentiek en nuchter overkomen voor iemand die zo populair is. 3.0*.

Wat volgens mij juist zo sterk is aan deze docu zijn de meer persoonlijke beelden van de verschillende betrokken politici. Ze geeft daarmee een goede inkijk in hun persoonlijkheid en redenen waarom ze doen wat ze doen. Wat je ook van de politici en hun daden mag vinden of van de (mogelijke) politieke voorkeur van Petra Costa, volgens mij blijft ze juist weg van het politieke geschreeuw naar een bepaalde richting à la Michael Moore waardoor het niet een eenzijdig verhaal wordt. Ze legt juist meer de focus op het volk, de media en welke invloed propaganda, smaad, corruptie en politieke spelletjes hebben op een moderne (en in dit geval jonge) democratie. Beide politieke kanten krijgen daarbij kritiek. Daarnaast lukt het haar om het verhaal persoonlijk te maken door de koppeling te leggen tussen de (gespleten) situatie van het land en die in haar eigen familie.

Misschien voor veel Nederlandse kijkers nog een ver-van-mijn-bedshow maar het is niet heel lastig om direct verbanden te leggen tussen de situatie Brazilië de huidige situatie in de VS of andere Europese landen.

Wat voor 'cruciale feiten die niet uitkomen' worden er weggelaten volgens jou? Het is duideliijk dat jij heel erg tegen 'links' bent en het daardoor hebt over misdaden van vorige presidenten. Het wordt niet ontkend of weggemoffeld dat Lula gebruik heeft gemaakt van bedrijven die hem steunden en dat er corruptie onder zijn bewind was. Het punt is dat dit dus altijd al gebeurde, dat er nog nooit een Braziliaanse president voor is gearresteerd en vooral dat zijn politieke tegenstanders dit gebruikt hebben om hem uit de weg te ruimen en hem te veroordelen. Die veroordeling hangt pas aan elkaar van criminele verbanden en belangenverstrengeling. Daar is niks zuiver en rechtvaardig aan. Wat jij 'bagatelliseren' noemt, is gewoon een weergave van de feiten. Lula is overigens ook vrijgesproken door het Hooggerechtshof, het is bewezen dat er een samenzwering was om Lula te veroordelen en dus uit te sluiten van de verkiezingen in 2018. Toen dit naar buiten kwam kreeg hij vrijspraak en heeft Lula de verkiezingen in 2022 van Bolsonaro gewonnen. Daarna hebben we de ware aard van de dictator gezien. Eerst het land in brand zetten en vervolgens vluchten (naar de VS) als het te heet onder de voeten wordt.

Ik raad iedereen aan om Apocalypse nos Tropicos te bekijken. Een soort van vervolg op deze film al zijn het twee compleet verschillende documentaires. Maar het verhaal gaat deels verder waar deze docu stopt en laat heel goed zien welke krachten er schuilgaan achter de extreemrechtse politiek van Bolsonaro. : het evangelie, vijanddenken, haat jegens de ander. En hoe het evagelie de macht heeft gegrepen. .