Lillian (2019)

In de schaalverruimende odyssee Lillian zoekt een Russische immigrante de lange weg terug van New York naar Siberië. Haar blikveld vangt een door schande ontgonnen land, dat zijn onschuld al lang is verloren.

De echte Lillian Alling doorkruiste de Verenigde Staten en Canada halverwege de roaring twenties. De meest basale, praktische omstandigheden zullen ongeveer gespiegeld zijn geweest aan de reis die de Oostenrijkse filmmaker Andreas Horvath (Helmut Berger, Actor, 2015) zonder scenario met zijn Lillian (Patrycja Planik) aaneen improviseerde: de taal spreekt ze niet, bagage heeft ze nauwelijks en het verloop van haar trektocht is ieder moment onzeker. Het belangrijkste verschil? Horvath situeert zijn hypothetische versie van Lillians reis in het verscheurde Amerikaanse heden. En anders dan de bronnen weggeven, komen we er nu wel achter hoe die reis uiteindelijk is geëindigd.

verder lezen (uitgebreid)

'Zielloos VS'? Die indruk had ik niet bepaald. Eerder vervreemdend, en onwezenlijk. Het verschijnen, het 'zijn' van dit personage, de ultieme buitenstaander zonder taal, bezit en verleden, in het 'landschap' van de Verenigde Staten resulteert in een welhaast buitenaardse blik vol verwondering op dat enorme land, dat hier verbeeld wordt als merkwaardige mixture van desolate rafelranden, aangeharkte kleinburgerlijke saamhorigheid en een ontzagwekkende, meedogenloze natuur.

De film is op zijn sterkst met dat gekantelde perspectief op concrete situaties dat Horvath weet te creëren door middel van  zijn registrerende camera. Dit van alle menselijke banden verstoken personage - een soort Woman who fell to earth, sans toit ni loi -  loslaten tussen de Amerikanen, in dat landschap: het levert herhaaldelijk een licht absurdistisch schouwspel op. Zie Lillian in haar sheriff-jasje onbekommerd haar kostje bij elkaar scharrelen te midden van de Dakota's, een marginale groepering toch, maar wel met een stevige identiteit in haar grieven tegen de roof van haar land en rechten. Het oneindige verschil tussen de rand van de samenleving, en daar volledig buiten staan.

Minder onderscheidend is de film dan wel in de verbeelding - hoe fraai en indrukwekkend ook - van de natuur; een echt vervreemdende abstractie is er slechts bij momenten.  Daarnaast permitteert Horvath zich af en toe misschien iets te veel constructie:  die watermeloen tussen de benen bij een demolition derby, dat is net effe te lollig naar mijn smaak. En ook dat poppehoofd vind ik er net een tikkie teveel aan.

Maar dat zijn slechts bescheiden kanttekeningen bij een film die ik als geheel gewoon heel goed vind werken.

Een land waar je inderdaad in kunt verdwijnen. Ja, dat kan overal ter wereld, zeker als 'illegal alien' zonder enige connectie; dat is van alle plaatsen en tijden.  Lillian schuifelt vrijwel onopgemerkt over dat continent, en er zijn mogelijkheden te over waar dan precies die verdwijning eh... plaatsgevonden zou kunnen hebben: langs één van de vele eindeloze highways of backroads, in de Rocky Mountains, of zowat tussen de toeristen in Yellowstone Park; de wildernis van Alaska, of misschien wel één of ander maïsveld..

Oei.

In het eerste deel zien we hoe Amerika is - zielloos, zonder eer, doelloos, zonder belangstelling of aandacht voor iets buiten de eigen kring. En voordat iemand daar wat over roept - het komt volledig over met wat ik daar zelf meegemaakt heb. Wat een mooi land - jammer en triest dat al die Amerikanen er wonen.

En dan het tweede deel. Ik weet niet heel zeker of ik dat een juiste keuze vind - maar allez, het is daar, en wellicht vertelt het het verhaal juist. Of wellicht dat het al daarvoor tot een einde kwam, we weten het niet echt.

Wel een erg, ernstig mooi gefilmd verhaal dat - alweer - een niet al te positief beeld geeft van de VS. En geheel in lijn met mijn ervaringen daar, ook - al moet ik zeggen dat ik nooit in het midden geweest ben, maar wat ik daarover lees...

Niet zomaar een roadmovie die voor iedereen is weggelegd denk ik. We volgen een van Rusland afkomstige vrouw die geen toekomst meer ziet in de Verenigde Staten en beslist om te voet terug te keren naar haar thuisland door de trip van New York richting Alaska te voet af te leggen.

Het bijzondere aan de film is dat het hoofdpersonage de hele film door niet spreekt of geen gedachten heeft via een voice-over ofzo. Ze is ook mensenschuw waardoor de contacten daarmee erg beperkt zijn. Meer ligt de focus vervolgens op het landschap en de omgeving.

Daar krijgen we het mooiste en het lelijkste van de Verenigde Staten te zien. Industrie en braakterreinen langs autosnelwegen staan in schril contrast met de wonderbaarlijke natuur die om de 1000 kilometer een gigantische metamorfose ondergaan. Ook het einde met de parabel over de walvissen sprak me het minste aan, maar de rest is zeer de moeite. Eentje om tot rust mee te komen.