Apocalypse: Verdun (2016)

Jammer dat de makers zich hebben beperkt tot 90 minuten, want er viel veel meer te vertellen. De tactisch-militaire aspecten werden bijvoorbeeld veel te vluchtig afgehandeld ten faveure van bijvoorbeeld het markante liefdesleven van maarschalk Philippe Petain of dieren die dan als overlevingsvoedsel dienden, dan als mascotte van een regiment om de moraal hoog te houden.

Dat de aanval van het tsaristische Rusland uit het Oosten een zeker kantelpunt betekende, wordt wel duidelijk gemaakt. Maar waarin in tactisch opzicht de Duitsers vanaf toen het onderspit gingen delven wordt helaas afgeraffeld. Nu concentreert de documentaire zich goeddeels wel op de ambiance en de schrikbarende omstandigheden van een van geschiedenis' meest weerzinwekkende veldslagen, maar als je dan besluit digitale 3D-kaarten van de strijd in te voegen, mag het tactische verloop van de strijd op het einde niet afgeraffeld worden. De typisch sensationele voice-over van dit soort documentaires, duidelijk gericht op een groter publiek, bleef gelukkig beperkt, maar ging niettemin een aantal keren de mist in.

Ik ben nu bezig met deze documentaire reeks, en na de eerste wereld oorlog gehad en behandeld te hebben kon natuurlijk dit losse deel niet missen als de volgende in de rij. Ik ben zelf vorig jaar zomer in het Franse Verdun geweest omdat ik het met mijn eigen ogen wel eens wou zien wat voor’n slachtveld het hier geweest is. Ik ben nooit echt héél geïnteresseerd geweest in de eerste wereldoorlog, althans in vergelijking met de tweede wereldoorlog kende ik altijd maar weinig over de eerste oorlog en die zakte me best vaak weg.

Aangezien we toch in de buurt waren (we waren destijds aan het vertroeven in de Belgische ardennen, ook wel in de buurt van Dinant, de echte plaatsnaam ben ik langzamerhand alweer vergeten) leek het mij wel mooi de bunker van Verdun te bezoeken, en wat een leerzame dag dat het was geweest! Ook toen we het dorp van Verdun in reden kon je merken de de historische eerste wereldoorlog een grote klap is gweeest voor de inwoners want op elke hoek van de straat zie je een herdenkingspunt staan maar ook veel in het dorp qua standbeelden etc.

Ik vond dit deel niet heel erg spectaculair, de gekleurde beelden zijn nog steeds erg leuk en de geluidseffecten zijn prima. Toch wist dit onderwerp mij wat minder te trekken en heb ik gezien dat hij ook wel in één heel deel uitgebracht kon worden met nog wat minder informatie, ze vielen hier en daar wat te vaak in herhaling en dat was niet echt heel fijn om te volgen.

Er werd een duidelijk onderwerp verteld, één van de dodelijkste slagvelden tijdens de eerste wereldoorlog: Verdun. We zien in de docu de Franse maar ook Duitse kanten van het verhaal. De Duitsers die aanvielen en wonnen maar daarna toch weer verslagen werden. De pijn die men moest lijden en de strategische acties van de hoge heren. Toch was het allemaal wat herhaald, kwamen er wat beelden in voor die ik al gezien had in de grote documentaire van de eerste wereld oorlog en dat maakte het soms wat minder interessant om te volgen. Het verhaal kende ik al aardig goed, en de docu heeft me van wat meer informatie voorzien maar ik werd er niet warmer of kouder van en ondanks de helse strijd die de heren gevoerd hebben was ik niet echt verkocht van deze docu, en vond hem soms misschien iets overbodig.

3.5*

Verdun, een diepe indruk maakte destijds de verhalen van een basisschoolleraar over het knekelhuis van Douamont, waarschijnlijk was ik ook de enige van de klas op wie het indruk maakte wat resulteerde in een omvangrijk werkstuk betreffende de Eerste wereldoorlog beloond met een goed cijfer. Het verhaal over het knekelhuis, ossarium, bleef mij altijd bij en werd een plek die ik absoluut eens wilde bezoeken dat in 2012, deze zomer tien jaar geleden, lukte. Ontzagwekkend, net als het nabije fort, waarop ik de jaren er na tot nu alles wat ik aan lectuur tegenkom probeer te lezen over het onderwerp Verdun met een aantal zeer sterke boeken tot gevolg. Tja...en dan kan een docu als Apocalyps daar niet aan ontbreken, een reeks die al heel wat pareltjes geleverd heeft en dus ook Verdun aandoet.

Ontstellend is in het geval van beide afleveringen de opening met de naakte mannen. Erich Maria Remarque rept in zijn boek over 'een verloren generatie die door de oorlog vernield werd, ook als ze aan zijn granaten wist te ontkomen.' Remarque zag de hel van Verdun niet omdat hij het laatste jaar van de oorlog pas zijn aantreden maakte en vervolgens vooral in de Belgische regio zat, toch kan zijn quote de geestelijke slijtageslag en erfenis in later leven niet beter omschreven worden. Beschadigd, gekweld, tot in einde der dagen verdoemd door het vallen van granaten, niets aflatende spanningen en voortdurende aanvallen die mannen opslokte aan weerszijden. In De Prijs Van Eer door Alastaire Horne wordt de omgeving op een gegeven omschreven als een omgewoeld en duistere wereld waarvan de horizon vurig opgloeide en een continue gedreun klonk alsof een enorme hamer keer op keer op een reusachtige aambeeld sloeg. Een ware hel zou je zeggen, onmogelijk om het op die wijze in beeld te krijgen, dat mag duidelijk zijn.

Maar Apocalyps Verdun slaagt wel zeker in een prima beeld qua aanloop, de omgeving en grote belangen. Immense voorbereidingen en de paniek en noodsprongen bij de tegenstander. De beelden zijn prachtige, toch van de daadwerkelijke strijd is niet zo heel veel te zien wat uiteraard logisch is en daarom geen minpunt. De ambiance is prima en de deplorabele omstandigheden vooral aan Franse kant die meerdere keren op het punt stonden om te staken moge duidelijk zijn. Interessant de strijd beide keren rondom Fort Douamont, de eerste keer een ongelooflijke tactische blunder van Franse zijde en de tweede keer een verschrikkelijke dure gok en hedentendage nog altijd een maanlandschap.

Mindere punten aan de docu zijn toch wel dat het nog veel uitgebreider gekund had. De strijd wordt nu enigszins afgedaan als een paar grote aanvallen terwijl het toch werkelijk een uitwisseling van lood en over en weer van aanvallen was gedurende circa zes maanden. In plaats van 90 minuten had de docuu wel twee uren kunnen duren en ik denk dat geen enkele detail.twee keer verteld zou zijn. Dan toch het afdwalen naar niet vervelende maar onbeduidende dingetjes zoals de hoeveelheid wijn en vlees, of het liefdesleven van Petain. Tevens wordt er weinig tactisch info gegeven naar het einde over het hoe en waarom van het instorten van het offensief.

Het mag echter de pret niet drukken want Apocalyps Verdun is toch zeker een uitermate degelijk documentaire te noemen met fraaie beelden, bovendien vreet ik alles betreffende het onderwerp. Daarom wat mij betreft toch zeker vier sterren.