Ise Yarar Bir Sey (2017)

Een bij vlagen onderhoudende film, die helaas te vaak afdwaalt en uiteindelijk mijn aandacht niet kon vasthouden. In Something Useful is Leyla (Basak Köklükaya) per trein onderweg van Istanbul naar Izmir voor een reünie van haar middelbare school. Onderweg neemt zij de jongere reisgenoot Canan (Öykü Karayel), een verpleegster met de missie om een grotendeels verlamde man met een doodswens te helpen, onder haar hoede. De reis en het contact met Canan levert inspiratie op voor de wat uitgerangeerde dichter Leyla.

Een sterk punt in deze roadmovie is zonder twijfel de visuele component: vanuit de traag voortrollende trein zien we het ene na het andere prachtige landschap en krijgen we een inkijkje in het hedendaagse Turkije. Het scenario vond ik echter wat minder: er zijn te veel zijpaden waarvan mij niet duidelijk werd welk doel die dienden. De film heeft ook een (typisch Turkse?) mystieke/sprookjesachtige sfeer die ik niet helemaal kan duiden. Het deel van de film waarin de treinreis centraal staat vind ik redelijk onderhoudend, het deel erna 'ontspoort' in mijn beleving door een onnavolgbaar filosofisch/poëtisch getinte verhaallijn, waardoor voor mij ook niet meer duidelijk was welke kant de regisseur nou eigenlijk op wilde met deze film.

Vanmiddag in het filmhuis gezien. Ik moest erin komen. Het was als een treinreis die mij steeds verder meevoerde. Ik vind het een erg mooi, diepzinnig en poëtisch verhaal. Na de treinreis vond ik het alleen maar mooier worden. De muziek, de sfeer, de landschappen, het realistische acteerwerk. Het raakte mij en hoe langer ik keek, hoe zekerder ik wist dat ik deze film niet had willen missen. Een boeiende reis met een bijzondere bestemming. Voor mij was het useful. 4,5*

In dit geval zit ik meer op één lijn met Baboesjka dan met mijn goede vriend Cinsault: de film is betoverend mooi, al is hij echter ook wat onevenwichtig… ?

Meteen toen de film begon werd ik overdonderd door de prachtige beelden en het interessante, veelbelovende begin van het verhaal waarbij we direct diep in de Turkse ziel lijken te kijken met allemaal interessante mensen. Maar terwijl de beelden van de treinreis betoverend mooi bleven, zakte het verhaal in: na het gesprek met de dames in de trein dat geheel leek te verzanden in oeverloos geklets kwam opeens de euthanasiekwestie waarop de film geheel leek te gaan focussen en dat voor mij raar en ongeloofwaardig overkwam. Hoezo gaat een verpleegster in opdracht van een arts bij zijn verlamde vriend euthanasie plegen, hoezo gaat ze dit geplande misdrijf aan een toevallige medereiziger vertellen en hoezo gaat die medereiziger dan mee om dit misdrijf samen te gaan plegen? En hoe toevallig dat de verlamde man haar herkent als dichteres. En de intellectuele gesprekken zijn dan wat geforceerd en qua diepzinnigheid een beetje ‘net niet’. Op dat moment concludeerde ik dat het verhaal qua niveau helaas ver achter blijft bij de beelden.

Evengoed zijn de beelden aldoor van een ongekende schoonheid en zou ik de film alleen al daarvoor vijf sterren willen geven. Qua beelden is de film gewoonweg pure kunst; in dat opzicht deed de film me ook denken aan Beoning (2018) - MovieMeter.nl, al wordt die film qua visuele schoonheid misschien nog wel overtroffen. Naar het einde toe wordt het verhaal ook weer beter of interessanter en meer op één lijn met de 1001-Nacht-achtige beelden: het verhaal lijkt dan een omgekeerd 1001-Nacht-verhaal omdat de verlamde man zou kunnen willen blijven leven als de dagelijkse gesprekken maar interessant c.q. de dagelijkse poëzie maar mooi genoeg blijft (en dat de vraag oproept wat nuttig is waarnaar ook de titel verwijst). Hoe dan ook neemt dan de poëzie het over en keren ook de mooie poëtische observaties van het leven, zoals op de reünie, terug. De film is dan in elk opzicht prachtig en volmaakt.

Al met al is de film een soort Turkse Beoning (2018) - MovieMeter.nl: mysterieus, poëtisch en betoverend mooi. Alleen net iets te onevenwichtig. Een ruime vier sterren.

Niet onaardig dit Turkse filmpje en dat is voornamelijk vanwege de schitterende treinreis waarbij je een mooi stukje Turkije te zien kreeg met als hoogtepunt een glimp op het langgerekte dorpje op die heuvelrug. Ook de beelden van die stations die de trein aandeed waren zeer mooi. Dit stuk roadmovie was voor mij ook zonder meer het mooiste van deze film. Ook niet te vergeten uiteraard de conversaties van Leyla met de zeker niet onaantrekkelijke Canan. Na de treinreis werd het allemaal wel een stuk minder hoewel de gesprekken van Leyla en Canan met de sympathiek ogende Yavuz toch ook wel het aanschouwen meer dan waard waren. Wat mij helaas verhinderde deze film een hoge waardering te geven was het veel te lange en nietszeggende geleuter tijdens het diner op de middelbare school reünie. Zo slaapverwekkend vond ik die scène dat ik gisteren tijdens die scène ook letterlijk in slaap ben gevallen. Toen ik vanmiddag dat laatste halfuur nog eens bekeek was mij nogmaals duidelijk waarom. Ik had dus eigenlijk niets gemist. Nadat Leyla en Canan bij het verlaten van het woonadres van Yavuz op straat met elkaar aan het discussiëren waren (zie afbeelding) had voor mij de film afgelopen mogen zijn. Een 4 sterren waardering lag bij mij toen in het verschiet maar door het uiterst vervelende reünie gedeelte zie ik mij toch genoodzaakt voor deze film een ½ puntje af te trekken. Het einde is dan wel weer mooi, dat moet ik er wel bij zeggen.

3,5

Diepzinnige film over twee vrouwen die om uiteenlopende redenen met enige tegenzin de trein pakken. De acteerprestaties en de cinematografie zijn van uitzonderlijke klasse. Vooral de spielerei met licht en donker tijdens de treinreis en de beelden via de spiegelende ramen zijn opvallend fraai. Een mooie, rustgevende film, die tot nadenken stemt.

Sterk vormgegeven door regisseur Pelim Esmer, die kon bouwen op twee voortreffelijke actrices.

'Dialectisch' dan eerder in de zin van het banale en alledaagse versus het poëtische. Of de alledaagse, naïeve dromen en angsten van een twintiger versus de filosofisch-poëtische houding van een veertigjarige. Een houding die schijnbaar getuigt van een afstandelijke ironie, een wegvluchten voor het leven eigenlijk, maar bij nader inzien misschien juist een doordringen tot de kern is. Of althans een poging daartoe.

Hoe dan ook, de toon en sfeer van deze film bevallen me zeer. Esmer weet me - door die blik van de dichter die de film overheerst, en die ook het perspectief van de kijker wordt - het gevoel te geven dat over alle banale verhalen van de aanwezigen op de reünie een gedicht te schrijven valt.

En je kunt haar misschien haast beschuldigen van mooifilmerij, maar eerlijk gezegd lust ik daar wel pap van.

Something useful: Is dit alles?

Na deze film bleef er bij mij een leeg gevoel over.

Ten dele komt dat door de inhoud hiervoor door Ferdydurke treffend verklaard en omschreven. Het hoort bij de film, de sfeer, het romantische Doe Maar-gevoel “is dit alles”. Bedoelt Yavuz dit ook met “Something Useful”? Is het de Poëzie die het waardevol of dragelijk maakt?

Maar aan de andere kant is er ook het door wibro genoemde geleuter dat mij het “tja is dit alles”- gevoel gaf. Niks romantiek: irritatie. Mooie beelden, mooie woorden, mooie moderne Turkse mensen maar ook veel interessant doen om het interessant doen. Iets waar menig moviemeteraar over foetert bij de zoveelste Franse film met pretentieus kunstig geneuzel. Zie ook hier: een chello wordt gespeeld boven een stervende man. Een dichter komt langs. Het lag er wat te dik bovenop allemaal. Op zich stoot het mij niet altijd af. Helaas nu wel, zeker na de tafelscene. Of is deze poëzie gewoon niet mijn ding? Dat alles overpeins ik-en dat moet gezegd worden- na ook wat moois gezien te hebben.