Institute Benjamenta, or This Dream People Call Human Life (1995)

Deze onbekende film wist mij niet helemaal te bekoren, maar er moet gezegd worden dat dit toch op zijn minst een interessant werkje is, in ieder geval voor een enkeling tussen de echte filmliefhebbers.

Van de makers, de gebroeders Quay, weet ik enkel dat ze voor deze film alleen korte films produceerden. Dat werk bevat raakvlakken met het werk van Jan Svankmajer (surrealistische stop-motion / animatie), waar zij groot fan van zijn.

Institute Benjamenta bevat prachtige surrealistische beelden en heel erg mooie zwart-witfotografie vol contrast en verrassende effecten. Vergelijkbaar met bijvoorbeeld een Eraserhead.

Maar net als Eraserhead kan het verhaal veel minder boeien en beklijft het zelfs niet zo. De film moet het echt van de beelden en de bevreemdende sfeer hebben.

Of het iets voor jou is? Lees vooral de reviews even. Misschien zegt dit wel iets over dit werkje:

"As if Kafka and Bergman had just watched "Eraserhead" and decided to do something together."

Voor liefhebbers van het apartere werk van bijvoorbeeld een Lynch, Svankmajer, Guy Maddin en natuurlijk van een Bunuel, is dit wellicht een dappere en eventueel beloond wordende poging waard.

Grappig dat films die raar overkomen direct met Lynch vergeleken worden, in dit geval is dat even zinloos als Elephant vergelijken met Heat omdat er allebei in geschoten wordt of zoiets. Als het dan toch vergeleken moet worden, dan ligt Bunuel een pak meer voor de hand, en misschien ook wat Tarkovski-elementen (uit Zerkalo bijvoorbeeld). En Kafka natuurlijk.

Maar een rare film is het in ieder geval, al is hij zeker niet overal even geslaagd. De virtuositeit en het gestileerd esthetisch meesterschap van de gebr. Quay zit er nog in en op sommige momenten is het puur genieten van de prachtige beeldtaal, de rituele bewegingen, de mysterieuze sfeer en het onbehagen dat op je afkomt. Maar als acteursregisseurs falen ze compleet: elke scene waarin gesproken wordt is verschrikkelijk saai en staat stijf van een achterhaalde faux-serieux benadering (geen spoortje humor te bekennen, onbegrijpelijke elitair-poetische zinnen,...) Tijdens het bekijken van die scenes verveelde ik me stierlijk (ok, het was niet ondertiteld en ik verstond er ook maar de helft van) om dan vervolgens opgeschrikt te worden door weer een waarlijk geniaal stuk (echt waar, er zitten momenten in deze film die tot het allermooiste behoren dat ik ooit gezien heb) maar de film als geheel is gewoon mislukt. Onbegrijpelijk was ook dat tot vier keer toe de micro in beeld kwam tijdens zo'n dialoog-stuk, en dat bij een regisseursduo dat ervoor bekend staat wekenlang te kunnen werken aan één enkel shot om het toch maar helemaal perfect te krijgen: zoiets bewijst toch wel waar ze ook zelf hun prioriteiten gelegd hebben bij het maken van deze film. De muziek is wel opnieuw prachtig, en visueel is het een waar pareltje, maar ik had tijdens het kijken gewoon totaal geen idee wat ik hiermee aan moest. Verknippen en de geniale stukken uitbrengen als kortfilm lijkt me de enige oplossing .

3.0 * toch maar, omdat ik toch wel écht onder de indruk was soms.

Zelfs jaren na dato heb ik nog steeds niet de woorden om de magie van deze film te omschrijven. Eerste speelfilm van excentrieke tweeling Quay. Droomachtig, etherisch, absurd, speels en vrijwel op zichzelf. Toch wel Kunst met de spreekwoordelijke hoofdletter K.

Lees hieronder een interview met één van de twee heren:

The Quay Brothers - interview - cultmoviesreviewed.com

Lynch (Eraserhead zeker wel, maar ook andere), Maddin, Kafka, ..., ..., laat ik daar Sokurov (qua beeldtaal, geluid) aan toevoegen, maar bovenal toch Quay/Quay. Hoewel...

Het is ja en nee. Het is overduidelijk Quay, maar dialoog is eigenlijk bijna niet nodig - al stoort het ook niet. Het is minder Svankmajer terrein hier. Attributen, mechanica, dat is allemaal het animatie-Quay-terrein. Waar de korte animatie films heel veel details, focus en close-up gebruiken is dat hier toch wel een verschil. Nóg meer schaduwen, nóg meer wezenloze ruimte. En dat komt prima uit de verf. Acteurs zijn hier ook marionetten, mede door die vele talen die ze spreken én de staccato teksten: ze mogen niet echt tot leven komen. Het stoorde mij niet, het voegde eerder wat toe. Een marionet maken van hout is makkelijker dan van vlees en bloed. Het universum van het instituut wordt zo toch levendig gevangen.

Nog eenverschil: deze film gaat niet zoals veel shorts over creatie, geboorte en moederschoot, maar eerder over afbraak, dood (en dan het gebrek aan de geborgenheid van moeder of vrouw). Ik vond het als geheel werken, zeker het tweede deel is prachtig.

Bijzondere film. Kon het sfeertje wel waarderen. Had wel wat weg van Twin Peaks The Return de scenes bij de reus.

3,5

Een heerlijk obscure film. Je kan er alle kanten mee op, en dat zou je dan als iets overpretentieus kunnen beoordelen, maarja, het heeft wel wat als je begint te kijken, en behalve dat al, Alice Krige doet mee. Een eer die maar heel, heel weinig obscure filmmakers toekomt. Kennelijk hebben de gebroeders Quay gezegd dat ze de film liever ofwel veel langer, ofwel veel korter hadden willen maken. Wellicht moeten we ons gewoon gelukkig prijzen met wat er is, en met wat moeite past dat vast ook wel op het motief van de film, al moet ik eigenlijk gewoon eerlijk zeggen dat ik er geen moer van snap.