Last Days in Vietnam (2014)

Uitstekende en zeker ook een indrukwekkende, aangrijpende, boeiende en interessante (zelfs leerzaam) documentaire over de laatste dagen van de Amerikanen in Vietnam. Het gaat in deze documentaire vooral over de hectische en chaotische evacuatie, via Amerikaanse "Chinook" helikopters (welke de 4e en laatste evacuatie mogelijkheid was), van de laatste Amerikanen (circa 400 personen waaronder de Amerikaanse Ambassadeur Graham Martin) en een gedeelte van de Zuid-Vietnamese bevolking (duizenden) vanaf de Amerikaanse Ambassade in Saigon. Het was tevens de val van Saigon en betekende feitelijk ook het einde van de Vietnamoorlog waardoor Noord-Vietnam en Zuid-Vietnam herenigd werden tot de Socialistische Republiek Vietnam.

Het hele gebeuren wordt vertoond middels beeldopnames (zeer mooi aan elkaar gemonteerd) uit die tijd en aan elkaar gepraat door Amerikanen (allemaal gediend in het leger destijds) en Vietnammezen die het destijds actief hebben meegemaakt. Onder deze vertellers waren ook een paar van de de laatste 11 Amerikanen (die waren ze bijna vergeten om te evacueren) die per helikopter van het dak van de Amerikaanse Ambassade in Saigon werden geëvacueerd. Ook komt de eigenzinnige Amerikaanse Ambassadeur Graham Martin via beeldmateriaal diverse keren aan het woord. Hij geloofde veel te lang in een goede afloop (dat o.a. Saigon niet werd ingenomen door Noord-Vietnam) en heeft daardoor eigenlijk ook de evacuatie te lang uitgesteld (hij wilde daarmee paniek voorkomen). Hierdoor kon de evacuatie ook alleen nog maar plaatsvinden via de 4e mogelijkheid (dus per langzame helikopters, met beperkte ruimte, vanaf de Amerikaanse marineschepen gelegen circa 35 km vanaf de Vietnamese kust) die hem werd aangeboden door de Amerikaanse leiding.

De 1e mogelijkheid was overigens via boten die dicht bij de Amerikaanse Ambassade konden komen via de rivieren, de 2e mogelijkheid was via commerciële vliegtuigen vanaf het vliegveld "Tan Son Nhut" vlak in de buurt van Saigon en de 3e mogelijkheid was via Amerikaanse militaire transportvliegtuigen, ook vanaf het vliegveld "Tan Son Nhut". Omdat het vliegveld "Tan Son Nhut" werd aangevallen (dit tegen de verwachting van de Amerikanen) en grotendeels was uitgeschakeld (in de startbanen en landingsbanen zaten flinke gaten) door Noord-Vietnam, verviel natuurlijk al snel de 2e en 3e mogelijkheid (van te voren zijn natuurlijk wel al veel Amerikanen en Zuid-Vietnammezen vertrokken, in totaal iets van circa 50.000 personen, via vliegtuigen). Ambassadeur Graham Martin geloofde dat in eerste instantie niet en is toen zelf poolshoogte gaan nemen en kwam toen tot de conclusie dat alleen de 4e en slechtste mogelijkheid nog een optie was voor evacuatie. Hij nam dat besluit uiteindelijk in de ochtend van 29 april 1975.

De hele helikopter evacuatie (genaamd "Operation Frequent Wind", waarbij in totaal iets van circa 1400 Amerikanen en 6000 Zuid-Vietnamezen zijn geëvacueerd) moest overigens gebeuren binnen 24 uur (vanwege de korte tijd, hectiek en beslissingen van hogerop, heeft men circa 400 Zuid-Vietnamezen niet kunnen evacueren vanaf de Amerikaanse Ambassade en heeft men deze dus moeten achterlaten, wat de Amerikanen natuurlijk niet in dank werd afgenomen) en werd aangekondigd op 29 april 1975 rond 10:00 via de Amerikaanse radio in Vietnam middels het bericht "het wordt vandaag 40 graden en nog warmer" en daarna gevolgd door het beroemde kerstlied "I'm dreaming of a White Christmas" van de Amerikaanse zanger Bing Crosby. Zoals al eerder aangegeven wordt deze evacuatie (begon rond 14:00) fraai en indrukwekkend in woord en beeld gebracht. Opzicht is het ook knap dat de Zuid-Vietnamese bevolking betrekkelijk rustig is gebleven tijdens de evacuatie tot het moment dat er geen Amerikaanse helikopters meer kwamen op 30 april 1975 rond 8:00. Velen zijn toen toch nog gebleven (en zijn toen ook nog blijven komen) op de Amerikaanse Ambassade met de wanhoop dat er toch nog Amerikaanse helikopters zouden komen om ook hun op te halen. Toen dat uiteindelijk niet gebeurde is men begonnen met het plunderen van de Amerikaanse ambassade als een soort van wraak. Overigens zijn daarna (en ook tijdens de evacuatie) nog veel Zuid-Vietnammezen gevlucht via boten (met tienduizenden mensen erop), die daarna werden opgepikt in de buurt van de Vietnamese eilanden "Con Son" en toen werden meegenomen door de Amerikaanse marineschepen.

Behalve de evacuatie zelf komt ook het gebeuren vooraf (o.a. namen een aantal Amerikaanse soldaten zelf het initiatief om Zuid-Vietnammezen te evacueren i.p.v. te wachten op een besluit van de Amerikaanse Ambassadeur Graham Martin) aan woord en beeld. Daarbij wordt o.a. vermeld dat het aftreden van de Amerikaanse president Richard Nixon (voor hem was Noord-Vietnam bang) vanwege het "Watergate" schandaal eigenlijk de oorzaak was van de val van Zuid-Vietnam. Ook komt het gebeuren na de evacuatie nog even in woord en beeld. Je krijgt dan o.a. te zien hoe de geëvacueerde Zuid-Vietnamese bevolking via boten werd overgebracht naar de Filipijnen. De Filipijnen weigerde in eerste instantie de boten met de Zuid-Vietnamese bevolking erop, omdat deze vaarden met de Zuid-Vietnamese vlag erop en deze niet werd erkend door de Filipijnen. Na het omwisselen van de Zuid-Vietnamese vlag voor de Amerikaanse vlag (dat lag zeer gevoelig bij de Zuid-Vietnamese bevolking op de boten), werd dat probleem omzeild. Ook krijg je nog te horen wat er met een aantal Vietnammezen is gebeurt na de evacuatie (o.a. eentje die behoorde tot de 420 achtergebleven Vietnamezen op de Amerikaanse Ambassade). Uiteindelijk zijn er door de totale evacuatie, iets van 140.000 Zuid-Vietnammezen terecht gekomen in Amerika als vluchteling.

Kortom om gewoon een uitstekende documentaire over de laatste dagen van de Amerikanen in Vietnam, die me vanaf de eerste tot de laatste minuut wist te boeien.

Wie de geschiedenis van de Vietnam-oorlog kent weet dat Nixons zogenaamde 'Peace with Honor' een sneue benaming was voor wat niets minder dan een overgave. De beelden van de laatste Amerikaanse helikopter die Saigon verliet staan dan ongetwijfeld ook nog in het geheugen gegrift. Maar het precieze verhaal achter de terugtrekking, inclusief de gevolgen voor Zuid-Vietnamese vluchtelingen die werden over gelaten aan hun lot en de ervaringen van journalisten die met gevaar voor eigen leven besloten te blijven, is lange tijd onderbelicht gebleven. Deze documentaire geeft een evenwichtig beeld van die laatste dagen in Vietnam aan de hand van getuigenissen van alle betrokken partijen, waaronder Henry Kissinger, de roemruchte veiligheidsadviseur onder Nixon, de Een zwarte bladzijde uit de recente Amerikaanse geschiedenis op integere en begrijpelijke manier verwerkt in een boeiende documentaire.