Adi Shankaracharya (1983)

Het bijzondere hieraan is dat dit de eerste (en enige?) film is waar uitsluitend Sanskriet wordt gesproken en gezongen, de oude literaire en religieuze taal voorbehouden aan de hoogste kasten.

Als leek bijna onmogelijk te volgen, vooral het eerste meer theoretische gedeelte. Wat wel helpt is dat de ondertitels naast puur vertalen ook uitleg geven bij enkele rituelen, symbolen en begrippen, al krijg je dan wel weer veel informatie te verwerken. Op een gegeven moment gaat de film meer op sfeer en muziek leunen en komen de meer praktische kanten van het geloof aan bod en de menselijke strubbelingen die daarbij gepaard gaan. De essentie blijft echter wel staan en we zien hoe Shankara eigenlijk alsmaar verstart, hoewel dit niet negatief wordt gebracht. Zijn visie kon me niet altijd bekoren, maar hij wordt duidelijk als een vernieuwend persoon neergezet. Daarbij wordt ook zijn kwetsbare kant getoond, onder meer via terugkoppeling naar zijn jeugd. Het maakt hem tot een sympathiek figuur die de film goed kan dragen.

Het probleem van de film is echter dat het af en toe ontzettend amateuristisch en knullig is. Het acteerwerk lijkt in het begin echt nergens op, vooral de kinderen hebben er duidelijk moeite mee. Zou ook gedeeltelijk aan het Sanskriet kunnen liggen, dat denk ik niet elke acteur onder knie had, met als gevolg lelijke dubbing. Een ander pijnpunt is het gebruik van zo te zien archiefmateriaal voor enkele bijzondere scènes, zoals het ontstaan van leven of een egoïstische man die door een leeuw wordt aangevallen. Dat laatste deed bijna de gehele film onderuit halen, echt lachwekkend. Ook willen de camerabewegingen, zooms en montage nogal eens wat onhandig ogen. Een beetje jaren 70 stijl, maar net een tikkeltje te dronken.

De film is onlangs gerestaureerd en op dvd uitgebracht door het Indiase filmfonds en het is opvallend hoe lush de beelden ogen. Hoewel er nog steeds een flink aantal sporen van schade te zien zijn, zijn er momenten waarbij het richting HFR lijkt te gaan. Ondanks de eerder genoemde beperkingen is de cinematografie voor het grootste gedeelte sterk en vallen met name de kleuren en het licht en schaduwspel op. De traditionele muziek is een soort bindmiddel en weet altijd wel sfeerverhogend te werken. Ik vond het geen lange zit, mede door de muziek. De speelduur staat overigens overal korter aangegeven, maar de (gerestaureerde) dvd duurde toch echt minstens 153 minuten.

Adi Shankaracharya zou je de hindoeïstische Il Vangelo secondo Matteo met muziek kunnen noemen, plus dat het nog eens in kleur is. Qua vertelstructuur en gebeurtenissen vond ik ze in ieder geval een aardige gelijkenis vertonen. Anderzijds is deze film weer verre van uitgebeend en loopt de parallel maar voor enkele aspecten. Een andere vergelijkbare (en betere) Indiase historische film die ik dit jaar zag is Ghashiram Kotwal (1976). Wel opgepast, want die is als leek nog een graadje lastiger te volgen dan deze.

Bijzondere compromisloze film. Diep religieus en het pure spul dus in het Sanskriet (wat een dode taal is, enkel nog voor religieus en wetenschappelijk gebruik)en zeker niet zoals in het westen vaak gebeurd met hindoeisme (en ook boeddhisme) teruggebracht tot holle oneliners. Vooral het begin en einde zijn echt fenomenaal mooi. Bij de dood van Shankara's moeder koppelde de film zich naar mijn eigen leven, mijn vader overleed vorig jaar heel kort nadat ik aan zijn bed was komen zitten, alsof hij op me had gewacht. McSavah maakt de vergelijking met Il Vangelo Secondo Matteo, de enige film die af en toe in me opkwam, al voelt dit door de muziek nog meer als een lang gebed. Met een grote rol voor de natuur die er ook in de achtste eeuw al was.