Holod 33 (1991)

Dag van de Oekraïense Cinema, #5



Ter ere van 13 September, de dag van de Oekraïense Cinema kwam de Kiev Independent vorige week met een lijstje films. Met deze op nummer 5. De lijst is chronologisch overigens, het schoot me pas vandaag te binnen dat het wellicht zinvol is om dat er bij te melden.

In 1991 was het een overwinning op zich om een film te maken over dat er wellicht toch iets aan de hand geweest was in Oekraïne in 1933, en dat wellicht misschien daar zelfs een oorzaak in menselijk handelen voor aan te wijzen zou kunnen zijn. Dat verklaart wel zo'n beetje dat deze film een status heeft die je niet precies terug ziet in de production values - of toch tenminste niet in het eerste uur of zo. Het is ook niet precies een eenvoudige opgave, hoe film je tenslotte de achteloos geplande moord op een paar miljoen mensen.

Dat er ergens in de achterkamertjes van de geschiedeniswetenschap nog steeds mensen zijn die argumenteren over of het nou wel of niet precies genocide was is voor ons gelukkig niet zo relevant, de Nederlandse overheid heeft daar een officieel standpunt over en dat is eenduidig bevestigend. De argumenten van de tegenstanders zijn ook niet zo sterk in mijn ogen - was het omdat Stalin dit bewust en planmatig zo bedoeld heeft, of was het dat het hem niets kon schelen omdat het toch 'maar Oekraïeners' waren, en dat het niet uitmaakte dat er ook wat collateral damage in andere streken zou optreden.

Als film is het wel iets wat wellicht alleen voor Oekraïeners, en dan ook nog Oekrainers uit die tijd te volgen is, er zit nogal wat in waarvan ik het gevoel heb dat ik daar tegen een 'lost in translation' aan zit te kijken, waarvan de betekenis of de significantie me ontgaat. Pas in het laatste half uur of zo werd ik er een beetje wijs uit, tot die tijd zat ik me vooral af te vragen of ik wel naar de goede film zat te kijken.

En wellicht is het ondertussen ook gewoon zo dat er betere films zijn over dit onderwerp. En dat is beslist geen trap na naar de makers van deze film, alle eer voor hoe zij hun werk hebben gedaan met alle beperkingen die daar toen op van toepassing waren - en waar wij gewoon redelijkerwijs geen idee van hebben hier. Het zwart-wit komt niet echt over als een artistiek gemotiveerde keuze, om maar de meest voor de hand liggende open deur in te trappen.

En hoe dan ook is dit zelfs ondanks het huidige conflict tussen Rusland en Oekraïne veel te veel een onbekend en onbelicht onderwerp. Als ik bedenk hoe lang het geheugen in mijn familie is, dan had ik deze verhalen uit eerste hand gehoord als mijn wieg ergens anders gestaan had. Het kan dus niet anders dan dat het overal in meespeelt.