Nightfall (2011)

Heb zo'n vermoeden dat Nightfall het MAGNUM OPUS zal zijn / worden van Benning. Geen (zichtbare) montage, in real-time gefilmd met zijn nieuwste digitale camera en de contemplatieve overgang van licht naar duisternis in een dichtbegroeid bos. Zullen we er maar horror van maken?

De Amerikaanse twintigste eeuwse mediagoeroe Marshall McLuhan maakte een onderscheid tussen hete en koude media. Hete media zijn rijk aan (zintuiglijke) informatie en behoeven derhalve weinig mentale invulling van de gebruiker en bij koude media is het omgekeerde het geval. Nightfall is een koude film. Hoe minder de film je aanreikt, hoe meer je als kijker moet investeren in de film. Paradoxaal genoeg leidt een tekort aan gebeurtenissen tot een surplus aan betrokkenheid. Tenminste, dat is de inzet van James Benning met Nightfall. Je kunt je natuurlijk ook vervelen en de zaal uitlopen. De filmmaker wil je aandachtig leren kijken en luisteren. Dat kost moeite, maar uiteindelijk betaalt het zich uit in plezier of een soort beloning dan toch.

Hoe ver kun je gaan als filmmaker met het afbreken van het verhaal? Is dit non-narratieve film, of zijn er toch gebeurtenissen of fasen in de film te onderscheiden? Je zou kunnen zeggen dat het verloop van de tijd toch een zekere structuur aan de film geeft: het licht en vooral ook het geluid zijn, zodra je je zintuigen op het juiste niveau hebt afgesteld, aan voortdurende, genuanceerde verandering onderhevig. Nightfall vertelt een verhaal van de natuur; van een onveranderlijk, cyclisch, kosmisch ritme. Overdag is het rijk van de vogels, 's nachts nemen de cicaden de wacht van ze over.

De film duurt ongeveer anderhalf uur, dat is niet toevalligerwijs de gestandaardiseerde, geïnstitutionaliseerde speelduur van wat we onder het begrip film verstaan. Daar is Benning zich van bewust. Hij weet hoe de beleving van een film afhangt van de context waarin je hem kijkt. Een bioscoopfilm heeft een vooraf bepaalde tijdsduur en we zijn gewoon om stil in een stoel van begin tot eind te blijven kijken. In een museum, daarentegen, bepaalt de kijker hoe lang hij naar een video installatie blijft kijken. De filmmaker dient daar rekening mee te houden. Vaak heeft een installatie daarom ook geen lineaire structuur met een begin en eind. benning maakt beide soorten film, net als een aantal anderen uit het slow cinema genre, bv. Sharon Lockhart of Apichatpong Weerasethakul.

Dit brengt mij op een van de belangrijkste referenties voor het begrijpen van deze film: Andy Warhol. Hij maakte al in de jaren '60 films waarin de beleving van tijd centraal stond, in tegenstelling tot de verhaalstructuur van mainstream speelfilms. Het acht uur durende Empire is enerzijds te begrijpen als een protest tegen dominante opvattingen in de kunstwereld over auteurschap en creativiteit, maar anderzijds is het ook een kunstwerk met eigen positieve waarde: het kan wel degelijk een meditatieve ervaring zijn om een film als Empire te ondergaan. Ook in die film wordt het net als in Nightfall langzaamaan donker.

Het moeilijkste, net als bij elke vorm van meditatie, is het loslaten. Probeer het maar.

Overigens, de beleving van Nightfall is niet helemaal hetzelfde als het genoemde Empire. De 'correcte' projectie van die film op 16 fps betekent dat het beeld 1,5x vertraagd is. Daarnaast heeft die film ook geen geluid. Ik zou zeggen dat je bij Empire daarom nog meer op je eigen tijdsbeleving wordt teruggeworpen. Plus dat het uitzitten van de gehele lengte van die film een extra uitdaging op zich is.

27/1 EYE