La Dixième Symphonie (1918)

Er bestaan er genoeg van : tiende symfonieen...de meesten daarvan echter pre- Beethoven uit tijden toen grootheden nog gemakkelijk 104 of minstens 42 van dit soort orkestraties uit hun mouw schudden. Sinds het romantische tijdperk echter staat die tiende symbool voor de worsteling met de muze, waarin het gekwelde Genie het onderspit delft en ontijdig sterft...deze film van auteur Abel Gance * past nog geheel in die hysterisch- romantische wereld met daarbij behorende groots/ meeslepende opvattingen over leven en kunst, en is duidelijk nog een kind van die tijd waarin film een verlengstuk was van literaire en theatrale gemeenplaatsen resp. vormgeving.

Toch probeert Gance hier al iets nieuws: op zij het clunky wijze is hij hier reeds bezig met wat een van de trademarks van de zgn. avantgarde en het impressionisme zou worden : film beschouwd als abstract medium vergelijkbaar met muziek en dans, niet als veredeld theater. Dat lukt dan misschien niet geheel en overwegend zitten we hier naar übercamp zo weggelopen uit het boulevardtoneel te kijken.

Logisch gezien de melodramatische intrige waarin Lynn/ Eva , een reine ziel, dreigt te worden vernietigd door booswicht Toulot/ Fred, in haar val haar Grote Liefde Severin- Mars/ Geniale Musicus Eric meeslepend en en passant ook diens dochter. Maar we hebben reeds in het begin Eric uit een doodsmasker van Beethoven zien stappen, en het eigenlijke thema blijkt dan de macht van de Muziek te zijn.

Goed, die wordt dan vrij clunky weergegeven in de befaamde sequentie waarin Eric tot de Bonner zelf transformeert achter de piano waar hij samen met een kamerorkest zijn eponieme meesterwerk opvoert, begeleid ook door een bizarre overlapping waarin we een soort nimf zien dartelen in het bos ( in groene tint ), schijnbaar de apotheose van de dans die de muziek is voorstellend.

Dat is dan een poging tot abstractie, voor het grootste gedeelte echter vrij standaard melodrama ook visueel nog in de theatertraditie passend met Lynn die het er in good ol'divatraditie lekker dik oplegt in tig close- ups. Niet dat dit melodrama zoals jullie weten geheel uit Gances oeuvre zou verdwijnen later, integendeel. Bovendien maakte hij later een Beethovenfilm en zelfs een operaverfilming, je kunt niet zeggen dat hij hier pure jeugdzondes bedreef.

Wat je later bij hem minder terug zou zien is slapstick : hier via de figuur van de markies, schijnbaar een inspiratiebron voor MP'S upperclass twit verkiezing sketch- al zal het toeval zijn- die op de gekste momenten tussenbeide komt en voor "comic "relief zorgt e.g. als hij telefoneert met de onvermijdelijke papegaai...ok, misschien niet zo grappig. Veel beesten hier trouwens, die hazewind maakt zelfs een belangrijk deel uit van de intrige. Typisch Gance ook zijn de bomvolle interieurs, met veel aandacht voor ornamenten als e.g. het "afgodsbeeld " of- allicht- het reeds gememoreerde Beethovenmasker en de Nike van Samothrace, die symbool schijnt te staan voor de heldin...het zal wel.

Het geheel is natuurlijk niet in z-w maar getint, groen in de schaarse buitenscènes onder welke de reeds gememoreerde dans. De tussentexten zijn nog zeeeeer talrijk hier, en ook tamelijk clunky probeert Gance ze te integreren in het beeld door ze voor te stellen als brieven of telegrammen, maar zo benadrukt hij juist de literair/ theatrale invloeden waar hij van af wilde ! Nog versterkt door citaten tussendoor van Heine en andere Dichters.

Hoe dan ook, ondanks alle melodrama en onhandigheid toch een vaag vermoeden van wat Gance later bezig zou houden, in een film die niet geheel eerlijk is te beoordelen omdat Gance de muziek ook tijdens de voorstelling zeer prominent een plaats wilde geven per mega orkest als begeleiding met een score van Levy, dat ging toen niet door en sindsdien nooit meer, bij mijn weten. Misschien een opwarmertje voor in het Gelredome, maar daar heb ik niets over gehoord en zal er niet inzitten denk ik.

De meest uitgebreide versie die nu nog te zien is, is die van ARTE met een speelduur van 90 en geen 80 minuten, en muziek van du Closel.

*: in de slotcredits komt hij zelf in beeld, met snorretje en jong nog, om het publiek te danken. Film werd gemaakt in 17, hij was dus 28.