Strafbataillon 999 (1960)

Deze jaren 60 Duitse Tweede Wereldoorlog film zag ik afgelopen donderdag op MovieMeter voorbij komen dankzij "Darbie" en het verhaal van de film trok gelijk mijn aandacht. Ik heb dan ook snel daarna de film gedownload en de gevonden versie bevatte helaas geen ondertiteling. Omdat er vooral Duits werd gesproken was dat wel geen probleem, maar soms werd er ook wat Russisch gesproken (o.a. door Partizanen en het Russische leger) en dat kon ik dan niet verstaan.

Het verhaal speelt zich af in het Duitse Rijk in de late fase van de Tweede Wereldoorlog. Duitse soldaten en officieren die veroordeeld zijn voor vermeende misdrijven worden voor straf naar strafbataljons aan het front gestuurd, waar ze levensgevaarlijke missies moeten uitvoeren en dat vaak met dodelijke afloop. Strafbataljon 999 is zo'n doodseskader. Bacterioloog Ernst Deutschmann (Georg Thomas) is één van de veroordeelde en moet nu zijn leven riskeren in de strijd aan het Russische front. Terwijl hij, net als zijn kameraden, ondergeschikt is aan de meedogenloze sergeant Krüll (Werner Peters), doet Deutschmann's vrouw Julia (Sonja Ziemann) er alles aan om haar man te redden.

Eén van de ergste van de vele onmenselijke aspecten van de Tweede Wereldoorlog waren de strafbataljons in het Duitse leger, waar het in deze uitstekende gedramatiseerde film om draait. Aan de hand van vier personen, van verschillende afkomst, wordt de willekeur van de selectie van deze terdoodveroordeelden duidelijk voor de kijker. Regisseur Harald Phillipp spaart geen greintje realisme door eerst te vertellen wat voor soort mannen worden opgeroepen (dat is al te zien in de eerste drie minuten) en vervolgens hoe ze worden behandeld (of beter gezegd mishandeld) en misbruikt worden aan het front.

De misdaad van een man, te weten Wiedeck (Georg Lehn), was dat hij niet op tijd naar zijn eenheid terugkeerde, een ander, de voormalige officier Godfried von Bartlitz (Werner Hessenland), omdat hij die tegen de bevelen van zijn superieuren handelde toen hij zich terugtrok om het leven van zijn soldaten te redden, en weer een ander zou zichzelf hebben verminkt om aan de dienstplicht te ontsnappen. In het laatste geval gaat het om de bacterioloog Ernst Deutschmann, waarbij de waarheid echter anders is. Deutschmann ondernam namelijk een zelf-experiment om een ​​serum te ontwikkelen. Maar met zijn experiment kwam hij op tegen de SS en vooral hun lid Dr. Kukil (Ernst Schröder), die een rapport schreef tegen Deutschmann, zit hem in de weg. Hij wordt veroordeeld en naar strafbataljon 999 gestuurd.

Eenmaal aangekomen in strafbataljon 999 zijn de opdrachten en de officieren brutaal, zoals smeerlap Oberleutnant Bevern (Klaus Kindler) waarmee ook afgerekend wordt, en met name sergeant Krüll, die met een luide commandotoon wordt beschouwd als een genadeloze officier. Hij en de andere officieren aarzelen niet om hun ondergeschikten genadeloos in de grond te boren en hun dodelijke opdrachten te geven, want er is nooit een tekort aan dit soort menselijke voorraden. Tegenover de sadistisch onmenselijke en Krüll staat Oberleutnant Obermeier (Heinz Weiss), een burgerofficier die zijn ondergeschikten ook in uitzonderlijke situaties als mensen behandelt.

De opdrachten die de mannen van strafbataljon 999 moeten uitvoeren aan front zijn levensgevaarlijk, ze moeten ze o.a. mijnen ruimen zonder uitrusting en niemand aarzelt om ze zonder wapens achter te laten als een haastige terugtocht op zijn plaats is. Ze komen daarom ook één voor één om. Terwijl Ernst Deutschmann er het beste van probeert te maken in strafbataljon 999 in een medische rol, vecht zijn vrouw thuis om het vonnis tegen haar man terug te draaien. Ze krijgt daarbij te maken met Dr. Kukil, wiens rapport bepalend was voor het vonnis, en de verantwoordelijke SS-Standartenführer (Horst Gnekow). Maar terwijl haar man in Rusland in levensgevaar verkeert en er bommen op Berlijn vallen, hebben beide mannen alleen oog voor de mooie Julia, die ze met duidelijke bedoelingen lastigvallen.

In de laatste circa 25 minuten van het verhaal zien we lange oorlogshandelingen, waarbij strafbataljon 999 tijdens een kansloze missie wordt ingezet (de opdrachtgevende officieren verwachten ook dat niemand levend terugkomt), die fraai in beeld werden gebracht (daarbij zien we o.a. tanks) en deze illustreren de uitzichtloze situatie van de soldaten in strafbataljon 999 en brengen geen heroïsche gevoelens over. Want al met al loopt het voor iedereen in strafbataljon 999 slecht af, m.u.v. de laffe sergeant Krüll.

De cast deed het goed en overtuigend en vooral hoofdrolspeler Georg Thomas. Ik had hem nog niet genoemd maar Hanns Ernst Jäger in de rol van Schwanecke, die deel uitmaakt van strafbataljon 999, had best een aardige rol. Hij mocht dan misschien wel een smeerlap zijn (zo rekent hij hoogstpersoonlijk af met Oberleutnant Bevern), maar hij liet zijn lotgenoten wel niet in de steek en hij beschikte ook over humor (gebruikte hij vooral tegen officieren). En verder mochten de mooie vrouwen Sonja Ziemann en Judith Dornys er ook best wezen. De laatste speelt de rol van verpleegster Tanja, die Ernst Deutschmann ontmoet in een ziekenhuis terwijl hij iemands leven probeert te reden.

Al met al is dit een ontnuchterend Oorlog film, die vanaf de eerste tot de laatste minuut goed in elkaar steekt en de verhalen van de mannen boeien van begin tot eind, waarbij het einde ook nog eens behoorlijk tragisch is.