Kessen Kôkûtai (1974)

De vader van de kamikaze. Zijn biografie.

Maar ook de bittere geschiedenis van het verlies van Japan, de nederlaag die tot het einde geleden moet worden. Mede daardoor is de absurd lange speelduur wel te verklaren - zo moet de oorlog zelf ook geleken hebben. Een heel lange afrekening is het in dat opzicht.

Behalve alleen de biografie van Onishi Takijiro geeft de film een heel uitgebreid inzicht in het fenomeen van de kamikaze. Een veel gebruikt woord, een begrip waar vaak naar verwezen wordt, en ogenschijnlijk misschien een simpel idee. Maar ook iets volstrekt onbegrijpelijks. Ondanks dat we een diepgaande en zorgvuldige analyse van de geschiedenis te zien krijgen, waarin meerdere zijlijntjes - ongetwijfeld op z'n minst ietwat geromantiseerd - in het verhaal opgevoerd worden om aspecten verder toe te lichten, blijft het hele gebeuren toch aan het einde van bijna drie-en-een-half uur eigenlijk even onbegrijpelijk als het daarvoor al was. Het praktische hoe en waarom komt wel uit - maar dat wisten we al wel. En de iets diepere emotionele laag, waarom jonge mannen zich willens en wetens voor een verloren zaak in de dood stortten, dat komt er ook wel uit.

Maar hoe het kon dat een heel land daar bij stond, toekeek, en niets deed? Dat blijft toch erg ondoorgrondelijk. En dat geldt eigenlijk ook wel voor de rol die Onishi daar dan precies in speelde... misschien dat de rol die de film hem toedicht in het echt toch minder groot was. Maar de film, en zeker de tekst in zijn afscheidsbrief geeft wel degelijk aan dat hij behalve dat hij misschien de bedenker was zichzelf zeker in spirituele zin zag als de 'vader' van de arme kamikazes.

Dan over de film op zich. Ik heb er maar weinig gezien die zo onevenwichtig zijn, kwalitatief zo zwalken tussen absurd slecht en behoorlijk goed. Scenes met solide acteerwerk worden afgewisseld met scènes die met plastic vliegtuigjes voor een stuk blauw papier lijken te zijn gemaakt. Historische beelden van echte kamikaze-acties staan tegenover wat haast een soort manga-tekenfilm lijkt - het is niet getekend, maar die stijl van beeld en beweging heeft het. Dat zou je dan nog aan een extreem klein budget kunnen wijten - maar, de muziek eronder is dan af en toe ook zo kolderiek verkeerd en ongepast dat dat toch niet het hele verhaal kan zijn. Als het geheel niet 200 minuten geduurd had, zou je het een poging tot cult kunnen vinden - maar daar past het onderwerp en de serieuze documentairestijl dan ook weer absoluut niet bij. Noch de driedimensionale ondertitels die je als niet-japanstalige kijker te verduren krijgt - onder in beeld in 2 kleuren, en de historische achtergrond boven in beeld er bij. Meer dan je lezen kan. En dat dan dus 200 minuten lang - daadwerkelijk alles wordt er bij gehaald.

En daarmee krijg je hoe dan ook een solide basis in de historie van de kamikaze. En de biografie van Onishi is daar een onlosmakelijk onderdeel van. Ook een soort inleidende basiscursus Japans eergevoel, en religieus-spiritueel gedrag in oorlogssituaties. Maar dat je die zaken ook echt begrijpt na de film kan ik niet zeggen. Misschien is dat ook wel teveel gevraagd.

Al met al een bijzondere film, en zeker ook een die aanzet tot nadenken. Maar ook wel een film waar je een heleboel moeite in moet steken, en dan heb ik het niet over de speelduur.