Austerlitz (2016)

Concentratiekampen zijn de nieuwe pretparken. Best wel schokkend om te zien ...

Peter Bradshaw

Is er al bekend of deze een Nederlandse release krijgt?

Een Nederlandse release hoef je niet te verwachten maar in het kader van 04 en 05 mei een kleine tour door Nederland. Dit zijn de filmhuizen waar je hem kunt gaan zien:

Den Haag:

20 april 19.00

De Lieve Vrouw Amersfoort:

03 mei 19.00

04 mei 14.45

08 mei 19.30

' Hoogt:

03 mei 19.00

06 mei 17.00

LantarenVenster:

03 mei 19.30

Groninger Forum:

03 mei 19.30

EYE Film Instituut:

03 mei 21.00

05 mei 16.45

Chassé:

04 mei 16.30

07 mei 12.30

08 mei 19.15

10 mei 19.15

De Spiegel:

04 mei 20.00

05 mei 20.00

De Domeinen:

04 mei 20.15

09 mei 20.15

Concordia:

04 mei 21.00

05 mei 19.15

De Keizer:

05 mei 19.30

09 mei 17.45

3 mei it is.

De Filmkrant over Austerlitz

Ik zag deze film vorig jaar op IDFA en vond er dit van. Aanrader!

De Volkskrant over Austerlitz

Gaat op het lijstje!! Merci

Zo, wat een film!

Ik kijk graag naar mensen. Ik vind ze fascinerend: hun uiterlijk, hun gedragingen, hun eigenaardigheden. Als ik dan zo kijk, bijvoorbeeld naar voorbijgangers in de straat, dan ben ik gewoon nieuwsgierig, maar ik vel bewust of onbewust ook oordelen. Ik deel mensen in groepen of categorieen in op basis van een snelle tijdens het passeren gemaakte inschatting; schoonheid, sociale klasse, gevaar, enz.

Film vergroot dit soort voyeurisme tot een extreme vorm uit: de hele apparatus is eigenlijk gericht op het ongezien kijken naar anderen. Austerlitz (slow cinema) is als film vervolgens daarbinnen nog eens een uiterste vorm die het kijken centraal stelt of thematiseert. De hele film is niks meer of minder dan kijken naar mensen die kijken. En de langerekte, trage shots nodigen uit tot contemplatie op al dit kijken.

Het duurt even voordat de film laat zien waar ze naar kijken (we wisten het al wel overigens, als geinformeerde bioscoopbezoeker), wat een speciaal soort toerisme het hier betreft. Dit komt door de cameravoering: eerst spieken we naar ze vanachter een bosje en vervolgens zijn er geen overzichtsshots die de kijkers in een duidelijke omgeving situeren, vaak zien we niet (meteen) waar ze naar kijken. Even nog verkeren we misschien in de veronderstelling dat deze mensen - die we als amateurantropologen allemaal meteen en ondubbelzinnig als toerist herkennen, blijkens de bijbehorende attributen en uitdossing: korte broek en t-shirt, sneakers, sandalen of slippers, fotocamera's en selfiesticks, gezichtsbedekkende zonnebrillen, ongeinteresseerdheid en ongepast gedrag ten aanzien van de situatie - niets ongewoons doen. Niets blijkt minder waar als opeens die drie woorden in het toegangshek ons uit deze beginfase wakker schudden. Dit zijn niet zomaar toeristen, het zijn concentratiekamptoeristen.

Losnitza speelt met die spanning: aan de ene kant is het zo herkenbaar en onschuldig dat toeristen gehaast en met beperkte aandacht cultuur en geschiedenis tot zich nemen, aan de andere kant lijkt dit onverenigbaar te zijn met de aard van het herdenken van een belangrijke periode uit de recente wereldgeschiedenis. En tengevolge lijkt het onmogelijk om niet een moreel oordeel te vellen: deze mate van onverschilligheid tegenover het leed van miljoenen mensen is verwerpelijk. En ook onbegrijpelijk: hoe is het mogelijk dat je ongegeneerd een selfie maakt bij het hek of voor de oven? Symptomatisch lijkt een opschrift op het shirt van een jongedame die kort in beeld loopt:

"J U S T

D O N'T

C A R E".

Schokkend.

En inderdaad (zoals Linssen opmerkt in het Filmkrant artikel), terwijl je zo oordelend en gefrustreerd naar deze film zit te kijken komt er ook onvermijdelijk dat moment dat je naar jezelf begint te kijken. Wat is mijn rol in dit alles, ben ik niet ook maar een voyeur, een toeschouwer die geheel gratuit oordelen heeft over mensen die ik niet eens ken (buiten de luttele tijd die ze in beeld zijn)?

Nee, ik denk het niet. Dit is filmkunst die in de context van de cinema utinodigt tot contemplatie en reflectie. Dat is nou net het verschil met de vluchtige, oppervlakkige houding van de toerist. Austerlitz' traagheid dwingt je om te blijven kijken, geduldig en langdurig, en om te reflecteren op je eigen kijken. Het nodigt je uit je aandacht eens op iets anders te richten dan jezelf; om niet bezig te zijn met het delen van je eigen ervaring, maar juist ook te proberen jezelf te verplaatsen in de ervaring van een ander.

Dank voor de heads up, Verhoeven. Anders had ik hoogstwaarschijnlijk de (vooralsnog) eenmalige vertoning hier in Groningen gemist.

Jammer genoeg (maar tegelijk begrijpelijkerwijs) geen ruimere release in Ned, zal ik nu even moeten missen maar gaat wel op de lijst.

4 Mei.

Een ontwrichtende observerende documentaire. Na ruim een uur film ineens een spaarzame doorbraak: we kijken naar een drietal mensen in medium close-up, voor even valt de omgeving grotendeels weg. Bij de eerste van hen heerst zichtbare stille emotie op het gezicht. Vervolgens gaan we weer over op de orde van de selfie.