Aquele Querido Mês de Agosto (2008)

Op redelijk unieke wijze verbindt Aquele Querido Mês de Agosto een documentaire dan wel mockumentary over het maken van een film met de film zelf. De eerste 45 minuten kijk je naar -zo lijkt het- beelden van interviews en lokale bandjes die Portugese evergreens ten gehore brengen, waarin ook nog even een niet-geïntegreerde Nederlander opdraaft en ene Paulo wordt gevolgd die jaarlijks de rivier in springt. De crew zit verder een beetje een soort petanque te spelen tot een meisje opduikt die wel een rol wil in de film die de crew geacht wordt te maken, en als zij een weddenschap wint begint de eigenlijke film dus.

Narratief blijft het ook daarna bijzonder. De film wordt tussendoor "onderbroken" en besproken door de regisseur en een producent- die klaagt over het gebrek aan acteurs om vervolgens zelf als acteur te verschijnen in de rol van Domingos, de vader- en ook Paulo blijft terugkomen met zijn relaas over hoe hij kreupel raakte, dat van meerdere kanten (en telkens geheel anders) wordt belicht. Hijzelf speelt verder geen rol, de brug waar hij van af springt komt wel geregeld terug. Verder zijn er ook genoeg pakkende beelden en werkt ook het dramatische gedeelte, zodat het op meerdere vlakken boeiend blijft.

Muziek speelt een grote rol. Bij Portugal denk je normaal gesproken aan fado maar Gomes houdt het bij volkse, sentimentele liedjes die wel eenzelfde melancholie bezitten. Om een of andere reden vond ik de scene dat er over en weer gezongen wordt met beledigende teksten het beste, lijkt me wel leuk zo'n traditie- al zal dat in het Nederlands wel weer niet werken.

Als je door het bos de bomen niet meer ziet, dan kun je die bomen natuurlijk voorzien van een naamplaatje. Iep. Vlier. Eik. Kastanje. Heel handig. Nadeel is misschien dat je daardoor het bos als geheel weer wat minder in de smiezen hebt.

Die aldus benoemde bomen worden gevolgd door het eindschot van deze film: een discussie tussen de regisseur ('Dit wordt geen vriendelijk gesprek') en de geluidsman, die het in zijn bolle hoofd heeft gehaald om 'niet bestaande' geluiden toe te voegen aan het beeldmateriaal.

De naamplaatjes worden op hun beurt voorafgegaan door een smeuïg drama over een rondtrekkend muziekbandje in de Portugese binnenlanden, ten tijde van vakantiemaand augustus, waarin allerlei festiviteiten plaatsvinden, bezocht door bewoners, toeristen en emigranten die voor de gelegenheid terugkeren naar hun geboortegrond.

Maar vóórdat dat drama van start gaat, zijn we al meer dan een uur gevorderd in de film, die zich tot dan toe voordeed als een documentaire over, nou ja, het Portugese platteland ten tijde van de vakantiemaand augustus, bestaande uit korte gesprekken met bewoners, beelden van bandjes die al of niet traditionele Portugese smartlappen ten gehore brengen, alsmede de pogingen van een filmcrew om genoemd drama van de grond te krijgen.

Dat laatste lijkt niet erg te willen lukken, en ik zelf had er na dat uur ook weinig fiducie meer in.

Maar verdomd, zoals de smartlappen - wat je verder ook van de kwaliteit daarvan mag vinden - handen en voeten, hart en ziel, geven aan de algehele atmosfeer van de omgeving en het levensgevoel van de bewoners, zo doet dat drama dat uiteindelijk ook met de documentaire, waarvan de verschillende - op zichzelf niet heel interessante - elementen (waaronder niet in de laatste plaats natuurlijk de smartlappen) verweven worden in dat drama.

Verhalen geven de diffuse werkelijkheid vorm, maar veranderen en beperken haar tegelijkertijd. Die bewustheid daarvan, die mengeling van pathos en relativering, maakt dit als geheel tot een tamelijk geniaal werkstuk.

Gezien via Mubi, maar viel me ontzettend tegen eerlijk gezegd. Een film die eerder een soort van documentaire is rond het feestende plattelandsleven in een Portugees dorpje in de maand augustus. Vele muziekbandjes treden op afgewisseld met wat interviews. Mogelijks bijzonder sfeervol, maar niets voor mij. Alvast toch niet wat ik voor ogen had.

Vond het bij momenten ook verwarrend wanneer de regisseur dan discussieert met zijn producent om dan even later terug over te gaan op smartlappen. Ik raakte maar niet in deze verfilming. Jammer, volgende keer beter.