Shirin (2008)

Ik vond deze "truc" al fascinerend in Bergman's verfilming van 'Die Zauberflöte'. Uitgevoerd in de volle speelduur van een langspeelfilm lijkt me dit nog mooier. Met Kiarostami aan het roer heb ik er bovendien het volste vertrouwen in dat het daadwerkelijk een bijzondere kijkervaring gaat worden. Verheug me hier enorm op.

Vraag me af of je dit echt boeiend kan brengen en krijg al helemaal rillingen als ik op de foto hierboven zie dat er al eentje aan het wenen is.

Draait tijdens het IFFR heb ik opgemerkt.

Ondanks dat ik zijn korte filmpje "Where is my Romeo?" niet bepaald intrigerend vond had ik Shirin toch graag mee willen pikken. Helaas kom ik er niet aan toe.

Intrigerend en mooi is het zeker. En de lengte is verrassend goed te doen.

De film die de dames zitten te kijken is een erg theatrale film met duidelijk in dialoog uitgesproken emoties en geluidseffecten en een verhaal dat schijnbaar in de Iraanse cultuur erg bekend is. Het gaat heel kort samengevat over een prinses die enorm verliefd is op een prins, maar hun lot is dat de liefde onmogelijk is en zal blijven. Die dialogen worden ook gewoon ondertiteld. Dus dit experiment het zou in principe nog radicaler kunnen.

Er zit ergens in de film een scene waarin enorm gelachen wordt en dan lachen de actrices in beeld langzaam maar zeker ook. Ergens zou ik dan wel in de zaal willen kijken in hoeverre dat lachen dan weer overslaat op het publiek. Ik merkte dat effect bij mezelf in elk geval wel.

Een interessant experiment, goed om gezien te hebben, maar niet iets dat nu nog eens gedaan kan/hoeft te worden. Het maakt wel nieuwsgierig naar de volgende stap van Kiarostami. Hoe veel verder aan de randen van het medium film kun je nog komen?

3.5*

Ik vond Shirin zelf heel intrigerend en sterk uitgevoerd. Ik heb er een korte review over schreven op m'n iffr blog, als iemand geinteresseerd is om het te lezen (en eventueel reacties te plaatsen)

http://iffr2009.blogspot.com/

Interessant is ook de 'behind the scenes' opname getiteld A taste of Shirin die op de BFI DVD als extra is toegevoegd.

Hieruit blijkt dat de actrices niet naar een werkelijke film kijken en dat ze ook niet gezamenlijk in een bioscoopzaal zitten. Ze zitten in een studio waar een vijftal stoelen staat opgesteld. Het effect van bewegend licht op de hoofden komt van een onregelmatig gevormd object met gaten dat handmatig voor de spotlight bewogen wordt. De actrices krijgen van Kiarostami nauwgezette aanwijzingen over hun kijkrichting, de gewenste gezichtsuitdrukkingen, emoties, gebaartjes etc. De soundtrack van de 'film' waar de actrices naar kijken is afzonderlijk ingesproken o.b.v. een geschreven script. .

Zo bezien is Shirin wederom een typische reflectie van Kiarostami op het medium film. Het narratief van een film bestaat eigenlijk altijd alleen in het hoofd van de toeschouwer. De film is niet meer dan een geheel van aanwijzingen op basis waarvan de kijker het verhaal kan construeren.

In Shirin bestaat de verfilming van het verhaal Khosrow e Shirin voor de toeschouwer (van Kiarostami's Shirin) alleen uit de dialogen en muziek en indirect uit de reacties van de actrices. Voor de actrices bestaat de film alleen als idee (een aanwijzing van Kiarostami als: 'op dit moment in de film is er een spannende fase aangebroken'). Voor de voice-over acteurs/actrices als script. Voor de regisseur lijkt de film Khosrow e Shirin even reëel als Shirin, maar ze bestaan alleen als idee/concept. Voor de editor is er het ruwe materiaal van de voice-over en de opnames van de actrices. Zo bestaat film eigenlijk niet werkelijk, er zijn alleen fragmenten waarin ordening aangebracht tracht te worden. Volgt u het nog? Welkom in de wereld van Kiarostami!

Nee, maar misschien valt het meer op als het op een groot scherm gezien is? Op zich is het evident, natuurlijk, als je bedenkt hoe een film gemaakt wordt. Maar goed, dat is redelijk banaal en doet er eigenlijk niet toe. Of misschien juist wel, dat is net mijn punt: Kiarostami speelt met de spanning tussen realisme en constructivisme, tussen het kijken naar film alsof je door een venster kijkt, tegenover het bewust opmerken van de bouw van film als medium, in zijn materialiteit en in zijn vertoning, het kijken naar het oppervlak van een venster. Het gaat voor mij om de ideeën, dus het tweede gedeelte van mijn vorige post lijkt me dan ook relevanter uiteindelijk.

Geslaagd! Kiarostami weet het op zich tamelijk simpele concept zodanig in te vullen dat het een goede film oplevert (en dus niet alleen maar een aardig experiment). Shirin biedt een tamelijk vervreemdende ervaring die op drie niveaus werkt. Allereerst kijk je als het ware door de actrices heen naar een film die niet bestaat. Tegelijk bespiedt je als toeschouwer je mede-toeschouwers. En tenslotte zit je naar een soort van spiegel te kijken waarin je je bewust wordt van je eigen rol als kijker. Dat het anderhalf uur interessant blijft komt door de composities, mooie belichtingseffecten en natuurlijk de geluidsband, waarop het verhaal van Shirin wordt verteld. Dit verhaal zou normaal gesproken veel te sentimenteel zijn, en ik vond het ook nogal gefragmenteerd, maar door de verteltechniek werkt het alsnog. (Shirin is trouwens een van de weinige films die denk ik beter zou werken als je dit opnieuw inspreekt (in het Engels bijvoorbeeld) omdat je dan van de storende ondertitels af bent.). Zeer interessant dus, vond het zelfs een van de beste films van Kiarostami die ik heb gezien.

PS. Het verhaal van Shirin speelt ook een belangrijke rol in Ik heet Karmozijn, de meesterlijke roman van Orhan Pamuk die voor de geïnteresseerden tegelijk een soort spoedcursus cultuur van het Perzische rijk vormt.