Pallieter (1976)

Heb nu pas de film voor het eerst gezien en zelfs door een bril van 1976 valt er niets aan te beleven.

Het is een complete karikatuur en van pallieterigheid is niets te bespeuren.

Het verhaaltje is aaneengeflanst.

De klank is slecht. De taal artificieel.

Alleen Pallieter's kanonschot kon me even doen glimlachten.

Topfilms in Vlaanderen, het is niet echt een combinatie die altijd samen valt. Ons land is te klein en door een kleiner budget en het probleem dat er steeds gevist wordt in dezelfde vijver van acteurs, krijg je veel films die wel leuk zijn om als Vlaming te zien, maar ondertussen al gedateerd zijn.

Deze Pallieter valt onder de reeks boekverfilmingen van Vlaamse klassiekers waardoor je regelmatig met een bokrijkgevoel zit. Het boerengenre is een typisch Vlaams filmgenre met veel g***verdommes erin.

Pallieter is wel een leuk verhaal, dankzij het boek. En dat helpt de film gelukkig een groot deel. En in tegenstelling tot een Conscience krijg je een meer levendig verhaal dan een chauvinistisch epos. Op zich zijn deze films toch nog goed om de vergeten Vlaamse schrijvers nog eens in de kijker te zetten. Al weet ik niet of die schrijvers met vele verfilmingen blij zijn.

Pallieter is een aangename film en één van de betere boerenfilms uit die tijd. Misschien een probleem voor de Nederlanders vanwege het dialect, maar daardoor net dichter bij de Vlamingen. Beetje historisch verhaal trouwens van een jongeman die wil genieten van vrijheid en zelfstandigheid, wat in die tijd niet evident was.

Eén van mijn lievelingsboeken, inderdaad niet meer van deze tijd, net zoals de koningsdrama's van Shakespeare en de hellevaart van Dante en de slagvelden van Remarque niet meer van deze tijd zijn – merkwaardig dat mensen die boeken nog steeds lezen. Het opgaan in de natuur, het trage levenstempo, de innerlijke verstildheid, misschien zijn dat dan toch dingen die ergens weerklank vinden. Natuurlijk ziet Eddy Brugman er anders uit dan de Pallieter in mijn hoofd (in ieder geval aanzienlijk slanker dan de Bourgondische levensgenieter uit mijn verbeelding), maar op zich is hij eigenlijk helemaal geen verkeerde keus, en Marieke en Charlot zijn eveneens uitstekend gecast. Het overige acteerwerk en de "niet-ambiënte" klank van de dialogen passen helemaal in de stijl van de jaren 70 maar storen niet, en dankzij de levenslust, de oneerbiedigheid en de vrolijkheid van het verhaal (zoals ook in het boek), de ruimtelijkheid van het landschap en de warme kleuren van het camerawerk (zeker in de fraai gerestaureerde DVD-versie) brengen deze film voor mij op treffende wijze tot leven.

        Een persoonlijke noot hier is dat de pastoor wordt gespeeld door Joris Diels (1903-1992), een Vlaams acteur en regisseur die vanaf 1955 werkzaam was bij de Haagse Comedie als regisseur en artistiek leider. In de jaren 70 heb ik hem éénmaal mogen ontmoeten in zijn woonhuis in Scheveningen, een innemende en inspirerende man die als geen ander kon vertellen over wat hem bewoog. Mooi om hem hier nog eens te zien, bijna een aandenken aan die ene avond van meer dan 40 jaar geleden.

Verhavert doet Timmermans

Van de vele boekverfilmingen die Roland Verhavert heeft verfilmd, was Pallieter de enige waar ik een beetje voorkennis over had. Ik heb het gelijknamige boek van Felix Timmermans weliswaar niet gelezen, maar ik denk dat iedereen al wel van het stuk heeft gehoord waar het titelpersonage zijn naam al plassend in de sneeuw schrijft. Verhavert was tot vandaag de dag een enorm stabiele regisseur met 4x 3.5* en de oplettende lezer heeft al door dat deze zin voor een stuk in de verleden tijd is geschreven. Jammer genoeg niet in de goede richting, want Pallieter is het zwakste dat ik tot nu toe van de Vlaamse regisseur heb gezien.

Als je je wat inleest over de verfilming van het boek, dan krijg je eigenlijk continu te horen wat voor moeilijk boek het is om te verfilmen. Hoewel Verhavert blijkbaar niet vies is van een uitdaging, mispakt hij zich hier wel een beetje. Geen idee dus of het boek hetzelfde pad volgt, maar dit voelt vooral toch net te hard als een aaneenschakeling van korte fragmentjes. Het begint nochtans erg veelbelovend met de vrouw van Pallieter die zelfmoord pleegt en Pallieter die stoïcijns achterblijft en ook zijn ontdooiing heeft op papier potentie. Het probleem is echter dat het niet als één groot verhaal aanvoelt. Op het eerste zicht belangrijke gebeurtenissen hebben absoluut geen gevolg (de woonplaats van Fransoo die bedreigd wordt door modernisatie bijvoorbeeld, al is het gebruik van "het kanon" nog wel een leuk momentje) en het ontbreekt de film ook aan enige climax. Pallieter dartelt door het leven en hoewel hij met een paar kleine tegenslagen te maken krijgt (het visioen in het vliegtuig), lijkt het voor zijn verdere leven allemaal maar weinig uit te maken.

En zo kabbelt de film maar voort en toch heeft dat ook wel ergens zijn charme. Met uitzondering van het begin is er geen spatje drama te bekennen en krijg je vooral veel vrolijke momenten voorgeschoteld. Een trouwfeest waar de zatte nonkel op tafel springt en een liedje begint te zingen (aanrader is trouwens de korte VRT reportage die als extra op de DVD staat waarin je voor een stuk ziet hoe Verhavert die scène inblikt) en veel eten en drinken. Hugo Claus (die het scenario schreef) en Verhavert besloten echter geen vrolijke dikkerd te casten voor de titelrol maar zochten iemand die de getroubleerde en de vrolijke kant van het titelpersonage kon neerzetten. Ze kwamen bij de van Antwerpen naar Nederland verkaste Eddie Brugman en die doet het vrij goed. Vlotte chemie met de Nederlandse Jacqueline Rommerts en verder nog fijne bijrollen van Jan Decleir (als een soort van Duitse zigeuner) en Robbe De Hert. Ik begin ook meer en meer Herbert Flack te waarderen eigenlijk, dit soort hautaine rollen gaat hem ook goed af.

Toch een tikkeltje minder dan zijn ander werk. De Loteling blijft tot nu toe gevoelsmatig zijn beste werk, maar het ligt allemaal wel dicht bij elkaar. Ik heb nog 3 films van Verhavert liggen waarbij ik de hoogste verwachtingen bij Meeuwen Sterven in de Haven heb. Blijft toch wel een fijne regisseur eigenlijk, jammer dat hij vandaag de dag compleet lijkt te zijn vergeten maar gelukkig is er veel van zijn oeuvre op DVD verschenen.

3*

Nu die Vlaamse (boeren)klassiekers op Netflix gezet worden, neem ik me voor deze stuk voor stuk te bekijken. Een groot aantal zag ik lang geleden wel eens op VHS. Ik vraag me ook af of er wel een markt is op Netflix hiervoor. Niet vanuit het buitenland denk ik, maar ook de jeugd zit hier wellicht niet op te wachten.

Meestal stoor ik me niet aan het theatrale plechtstatige Nederlands met hier en daar een vloek, maar kon het me minder bekoren. Misschien ook omdat het verhaal me minder aansprak. Verfilmd boek van Felix Timmermans, daarom niet slecht gedaan, maar het deed me weinig. Plot handelend over een man die na een tragedie van de stad naar het platteland trekt en daar ook ondervindt dat de rijke adel de lakens uitdeelt. We spreken vermoedelijk eind 19e begin 20e eeuw. Alleen is Pallieter, wat een soort geuzennaam is, niet onder de indruk.

Na de schermutselingen met de rijken is er ook plaats voor innig geluk met zijn Marieke. Beetje braafjes allemaal. Het miste wat pit voor me. Al bij al degelijk, maar iets te matig.

"Als hij iets in zijne kop heeft, dan heeft hij het niet in z'n gat."

De hoofdrolspeler [Eddie Brugman] (altijd gedacht dat Herbert Flack hier de hoofdrol in had, maar het betreft slechts een bijrol) heeft wat weg van een jonge Willy De Gieter (zanger Willy Sommers). Hij trekt als jong weduwnaar van de stad naar het platteland na de zelfmoord van z'n vrouw. Waarvan wordt gezegd dat dit er van komt, van hele dagen binnen zitten en boeken lezen (huh?). Na eerst nog een levensbedreigende ziekte te hebben overleefd, fleurt de jongeman op en neemt de naam Pallieter in gebruik.

Leuk en aandoenlijk wel, dat genieten van kleinste dingen: zeepbellen blazen, spiegels aan de gevel van de woning aanbrengen (leuk idee wel), melk rechtstreeks van de speen aftappen, een hond voor de kar spannen, je naam in de sneeuw plassen, en het vele naakt (waaronder te paard naakte jongedames opjagen). Er valt hem ook nieuwe liefde te beurt, van de jonge beeldschone Marieke [Jacqueline Rommerts].

Maar dan wordt den ijzeren weg door het platteland getrokken, wil een plaatselijke baron de idyllische meanderende rivier (de Nete) rechttrekken, volgt er boomkappen, ziet hij vanuit een vliegtuig de toenemende industrialisatie, ... wat een schandelijke vlek over Pallieter's 'droomwereld' werpt. Echter, in plaats van dat dit het voer is voor een interessante strijd, zijn het niet meer dan passages in de film, die amper spanningsboog kent. Ook met de tragische opening werd verder niet zo heel veel meer gedaan. Naar mijn gevoel veel te weinig uitgewerkt allemaal, een wat langere speelduur had kunnen helpen.

Eens te meer wel leuk om bekende koppen onder Vlaamse en een enkele Nederlandse acteur te kunnen turven.