Inimi Cicatrizate (2016)

Lijkt me een aanrader

Klinkt wel erg Toverberg.

Ja, moest ik ook aan denken, maar dat geeft niks.

Indrukwekkende film van Radu Jude, die wat mij betreft de laatste jaren is uitgegroeid tot de beste en meest verrassende Roemeense filmmaker. In deze film neemt hij ons mee naar een sanatorium aan de Zwarte Zee, waar een jonge schrijver een gevecht levert tegen bottuberculose. Het verhaal speelt zich af in 1937 en is losjes gebaseerd op het leven en werk van de Joods-Roemeense dichter en schrijver Max Blecher, een naam die ik niet kende. Hij is slechts 28 jaar geworden.

Inderdaad, er zijn wel wat overeenkomsten met Der Zauberberg van Thomas Mann, maar er zijn toch ook grote verschillen. In deze film ligt de nadruk veel meer op de pijnlijke behandelingen (je voelt de injectienaalden je lijf in gaan), de wil om te leven en de wanhoop, die steeds weer de overhand krijgt. Overeenkomst met Der Zauberberg is, dat de uitkomsten van de behandeling zo onvoorspelbaar is. En ook die koortsige levensdrang en de wil dat het 'gewone' leven doorgaat zie je in beide films terug.

Twee dingen vallen op. Jude kiest een afwijkend 4:3 formaat met afgeronde hoeken, zoals je dat vroeger wel zag in oude films en foto's. Nog opvallender is zijn opnametechniek, de personen en gebeurtenissen worden van grote afstand gefilmd met een statische camera, zonder beweging en zonder verandering van standpunt. Slechts zelden zie je de gelaatsuitdrukking van de hoofdpersoon, indrukwekkend gespeeld door de debuterende Lucian Teodor Rus (die hier weer niet bij de spelers genoemd wordt vanwege een rare regel). Die afstandelijke opnametechniek geeft je het gevoel een buitenstaander te zijn, een indringer, een voyeur bijna, wat ook zo is. Want waarom kijk je naar zijn lijden?

Nog iets dat opvalt: tussen de scènes zijn teksten geplaatst uit het werk van de hoofdpersoon, die hier Emanuel wordt genoemd. Jude betrekt ook nadrukkelijk de actuele politieke situatie in de film. Zo wordt er gediscussieerd over het antisemitisme van de culturele elite en het leven in het algemeen, ook in het sanatorium. De hoofdpersoon is een Jood en Joden waren tweederangsburgers in Roemenië, met minder rechten. Dat zou in het jaar daarop nog erger worden, na de uitslag van de verkiezingen van december 1937, waarvan we de uitslagen via de radio horen. Radu Jude houdt zijn publiek nadrukkelijk een spiegel voor over de vaak gruwelijke geschiedenis van zijn land. Dat doet hij hier subtiel, maar in films als 'Îmi este indiferent daca în istorie vom intra ca barbari' (2018) en 'Tara moarta' (2017) nadrukkelijker. Het zal hem weinig bewonderaars opleveren in zijn land. De vele prijzen komen vooral uit het buitenland.