Mujô (1970)

Jissoji is de laatste jaren vooral genoemd voor zijn werk in verzamelingen kortfilms (Rampo Jigoku, Ten Nights of Dreams), maar was al velen jaren eerder heel actief in zijn vak. Samen met Shuji Terayama was hij één van de belangrijkste regisseurs achter het Japanse Art Theatre Guild (ATG). Met Mujo opent hij zijn "Buddhist trilogy", welke allen sterk concentreren op Boeddhistische idealen maar verder compleet los van elkaar staan.

Centraal staat de incestueuze relatie van Yuri en haar broer, Masao. Geen onbekend onderwerp voor ATG daar we dit bijvoorbeeld ook terug zagen komen in Terayama's Pastoral: to Die in the Country. In tegenstelling tot die film schetst Mujo echter een veel realistischer beeld met een duidelijk serieuze toon. Na het verwekken van een kind ziet Masao geen andere mogelijkheid dan het huis te verlaten en zorgt ervoor dat Iwashita, de timmerman van de familie, met zijn zus zal trouwen. Ondertussen wordt de hele situatie van een afstand in de gaten gehouden door Ogino, een monnik van een klooster nabij.

Met de obsessie van Masao voor Boeddhistische sculpturen introduceert Ogino hem aan een gerespecteerd en toegewijd beeldhouwer. Hij grijpt de kans voor hem te werken en geraakt in nog meer seksuele confrontaties. Langzaam ontrafelt zich een verhaal van seksuele verlangens en de betekenis tussen goed en kwaad. Wanneer Ogino Masao confronteert met zijn handelen zoekt Jissoji door middel van een lange discussie naar de betekenis van het Boeddhisme en het geloof naar het behalen van ultieme heiligheid. De ongevoeligheid die Masao met zijn situatie presenteert is kunstig geacteerd en het dalende zelfvertrouwen dat hij monnik Ogino geeft bijna realistisch.

Jissoji presenteert zijn film in enkele van de meest prachtige zwart-wit fotografie die ik al zag. Bijna geheel afgespeeld in een groot huis met papieren muren, kleine raampjes en weinig belichting. Zijn perspectieven zijn uitdagend en zijn close-ups van portretten beeldschoon. Wat nog meer opvalt is het dynamische camerawerk. Hoewel niet overal even mooi, wel interessant - en enkele dolly shots zijn werkelijk zeer talentvol en gedetailleerd afgewerkt. Wat daar tegenover staat is echter een vreselijke soundtrack die bijna geheel bestaat uit irritante viool riedeltjes.

Een lust voor het oog, gefocust op een interessant ontwikkelend verhaal - maar weet helaas nooit écht indruk te maken. Jissoji's heldere kijk op het Boeddhisme voegt toe aan luchtigheid van de film; Gelukkig niet te serieus, maar helaas wel te lang.

3.5/5.0

Enorm boeiende en spannende film. Ik sluit me bijna volledig aan bij het bericht van Tayama. Bijna, want de soundtrack vond ik wel erg sterk. Barok, (viool, klavecimbel, beide solo of samen), beetje avant-garde, abstracte klanken (No?), betekenisvolle concrete geluiden (o.a. spelende kinderen, kraai, vliegtuig, klok) en veel stilte.

Minder gelukkig was ik met de beeldkwaliteit van mijn dvd (transfer of dvd9->5 conversie) die te donker was, waardoor details wegvielen of ik soms tegen lelijke blokken zwart zat aan te kijken.

Wie van naar abstractie neigende cinema houdt, kan ook eens een blik wagen op films van Yoshishige Yoshida uit de tweede helft van de jaren '60. Waar Jissoji vooral in zwart-grijstinten schildert, domineert bij Yoshida wit-grijs. Yoshida is esthetisch strakker, haast mathematisch, en verfijnder, terwijl Jissoji in beeld en sfeer meer duister en beweeglijker is.

De film hield me de volle speelduur gevangen (slechts een enkele scène leek me te lang) en raakte een snaar bij me die het psychologisch/sociale gebeuren oversteeg, maar waarop ik niet echt goed de vinger kan leggen. Dingen, bomen, verweerde stenen beelden, ruimtes (of gebrek daaraan) speelden daarbij een belangrijke rol. Geweldige slotscène ook.

Nu nog een mooie dvd uitgave...

Boeiende film die mij nog steeds door mijn hoofd blijft spoken en dat is niet in de laatste plaats door de zeer boeiende filosofische discussie tussen Masao en de monnik Ogino, waarbij de laatste toch behoorlijk aan het twijfelen werd gebracht. In de filosofische uiteenzetting van Masao herkende ik toch duidelijk iets van de filosofie van Friedrich Nietzsche, zeker als het gaat om de begrippen hemel en hel, het niets en uiteraard de moraal. "Er is geen moraal, alle moraal is kuddediermoraal", aldus Nietzsche. En volgens Masao bevatte zijn incestueuze verhouding met zijn zuster niets onnatuurlijks.

Tot zover de filosofie die ik uit deze film haal. Ook op visueel vlak vind ik dit een prachtige film en zeker niet in de laatste plaats vanwege de zeer mooie erotische scènes die je toch vaak tegenkomt in de Japanse films van de jaren zestig en zeventig. Bekijk ook maar eens de films van Kôji Wakamatsu en in mindere mate de onlangs overleden Seijun Suzuki.

Tot voor kort liet ik de Japanse cinema van de jaren zestig min of meer links liggen en richtte ik mij vooral op de Japanse films van de jaren negentig en van deze eeuw. Volkomen onterecht dus. Dat heeft deze film wel bewezen.

4.0* met kans op verhoging.

Ik sluit me aan bij de positieve commentaren. Een meeslepende film, met prachtig camerawerk en een zeer aanwezige, maar geslaagde soundtrack. Inhoudelijk vond ik het ook boeiend, met een belangrijke rol voor het Boeddhisme. Interessante uiteenzetting over de gedetailleerde beschrijvingen van de hel versus de nikserigheid van de hemel, die daardoor nauwelijks uitnodigt, en, in het geval van Masao, leidt tot een amorele grenzeloosheid. Hoogtepunt is voor mij toch wel de fantastische scene als broer en zus de maskers opzetten en elkaar door het huis opjagen. Michiko Tsukasa was een prachtige actrice, die verder helaas maar in weinig films heeft geacteerd.