Du Forsvinder (2017)

Aangenaam complexe, meesterlijke vertelling is de moeite waard om meerdere keren te zien. Een uiterst beheerste mentale puzzel die qua structuur voortreffelijk aansluit op het centrale thema van deze film: de complexiteit van het menselijk brein, de invloed die dat heeft op onze (subjectieve) waarneming van de wereld en de gebeurtenissen om ons heen, alsmede de vraag in hoeverre de mens een eigen wil heeft. Die vraag staat ook op een formele wijze centraal wanneer Frederik Halling [Nikolaj Lie Kaas], een voorheen geliefd en gerespecteerd schoolhoofd, aangeklaagd wordt wegens verduistering van schoolgelden. Ten tijde van die verduistering bleek hij te leiden aan een hersentumor die mogelijk zijn toerekeningsvatbaarheid heeft beïnvloed. Met de hulp van zijn advocaat Bernard Bermann [Michael Nygvist], die Frederiks vrouw Mia [Trine Dyrholm] heeft leren kennen via een praatgroep voor partners van mensen die leiden aan een hersenaandoening, hoopt Frederik een gevangenisstraf te ontlopen.

Het scenario van Fog is Godardiaans in opzet en springt op doelmatig verwarrende wijze terug en vooruit in de tijd. Fog daagt daarmee de kijker uit om zelf de gaten in te vullen maar tart ieder verwachtingspatroon door steeds met verrassende wendingen te komen. Het hele punt van de film is dan ook dat we slechts een deel van wat we zien in ons opnemen en dat je dezelfde beelden, dezelfde gebeurtenissen op verschillende manieren kunt interpreteren. Zowel Mia als Frederik als hun zoontje Nicklas [Sofus Rønnov] heeft een eigen kijk op wat er is gebeurd, waarom het is gebeurd en hoe dat de toekomst beïnvloedt. Ze zijn allen zo overtuigd van hun gelijk (en wij van ons gelijk) dat er geen oplossing voor handen lijkt te zijn. Een meesterlijk geschreven en geregisseerd psychologisch drama over de menselijke geest die nimmer de kracht van het menselijk drama uit het oog verliest en de aandacht tot het einde probleemloos weet vast te houden. Nyqvist en Dorholm zijn uitstekend, Rønnov is een openbaring, maar het is Nikolaj Lie Kaas die het meeste indruk maakt in een ijzersterke staaltje beheerste ontvlambaarheid.

Gaat dat zien!

Best interessante film waar veel met de waarheid gespeeld wordt. Frederik Halling krijgt een hersentumor, en na lange tijd in trouwe dienst te zijn geweest blijkt hij grote bedragen van zijn school verduisterd te hebben. De ziekte is verder niet zo heel erg de focus in de film; waar het vooral om gaat zijn de vele verschillende visies op de werkelijkheid, en de (uiteindelijk onbeantwoorde en onbeantwoordbare) vraag in hoeverre de acties van Frederik (en de reacties van met name zijn vrouw) nu echt een gevolg zijn van gedragsverandering door de tumor. Er wordt lustig gesprongen in de tijd en in het vertelperspectief zonder dat het echt onduidelijk wordt, en zodoende wordt op interessante wijze de situatie vanuit steeds een andere invalshoek benaderd. Maar dit alles maakte het verhaal ook wel wat fragmentarisch, en wat mij betreft had het ook wel wat korter gemogen. Desalniettemin zeker wel de moeite waard.

Behoorlijke tegenvaller, had hier meer van verwacht. Drie ervaren hoofdrolspelers die solide hun werk doen, maar dit potentieel sterke verhaal wordt om zeep geholpen door de chaotische regie van Fog die iets te veel in deze verwarrende vertelling wil stoppen. Misschien interessant voor zij die psychologie studeren, want er wordt behoorlijk wat quasi diepzinnig geleuterd aangaande de menselijke geest en het menselijk handelen, maar in combinatie met de thriller en het rechtbankdrama wat Du Forsvinder ook wil zijn werkt dit voor geen meter. Een film die je vooral bekijkt met gepaste verbazing, we zijn beter gewend uit Scandinavië.

Ik zag toch al redelijk wat Deense films en dit moet toch wel één van de minste zijn die ik zal zag. Hoewel een uiterst boeiend uitgangspunt was ik toch vrij ontgoocheld achteraf. In welke mate kan een mens verantwoordelijk gesteld worden door zijn daden ten gevolge van een ziekte, aandoening of disfunctioneren van één of ander hormoon? En leidt dit automatisch tot de uitschakeling van de vrije wil gezien we in zijn geheel biologisch geprogrammeerd zijn? Zo ver wil ik het niet leiden, maar het is best een interessante discussie waard waarbij enige nuancering wel op zijn plaats is.

En toch slaat de film amper aan. Dat komt onder meer door de fletse en knullige aanpak van Fog. Aanvankelijk dacht ik nog dat de montage prima zat en in het begin was dit stuwend waarbij verschillende flashbacks door elkaar werden gebruikt. Ik had de idee naar een intelligente film te kijken waarbij geregeld van tijdsmomenten werd gewisseld. Als kijker had je steeds notie in welke fase je terecht kwam.

Naar verloop van tijd stoorde ik me aan de vele flashbacks die je op den duur uit de film haalde. Ook de zijplots met andere patiënten en de situatie van de advocaat van het koppel haalde je weg van de aandacht van de film. De flashbacks die er dan wel toe deden, waren te beperkt uitgewerkt. Daarnaast verliest Fog zich in oeverloos wetenschappelijk en medisch geleuter over de hersenen. Ook daar was er te weinig balans.

Tot slot vond ik sommige verklaringen in de rechtbank te flets om overtuigend over te komen. Ook het einde was met die twist bizar. Gelukkig waren Dyrholm en Lie Kaas op niveau.