V Paprscích Slunce (2015)

“By dwelling on both the façade and its cracks, and not just settling for a more conventional, you-are-there genuineness, the film asks us to think through its images and thus evokes a deeper sense of empathy.”

– Robert Greene

Zelden krijgen we een blik in de Noord-Koreaanse staat, en als het al gebeurt, is het maar de vraag wat daarvan precies echt is. Al weten we het intuïtief misschien eigenlijk ergens wel, als erop bedachte westerling. En ook in deze documentaire, die het dagelijks leven van een alledaagse familie uit Pyongyang moet laten zien, zien we al snel dat het tafereel wat in scène gezet lijkt. En niet door filmmaker Vitaliy Manskiy, maar door Koreaanse gedelegeerden die de documentairemakers begeleiden om het hen aangereikte script wel te verfilmen zoals zij willen. Manskiy filmde echter ook door buiten de gescripte scènes om (en smokkelde dat het land uit), wat de kunstmatigheid van wat we zien alleen maar vergroot.

Het is daarmee in feite een documentaire over het maken van een nep-documentaire. Under the Sun is derhalve langzaam, maar tussen de regels door, sijpelt de verstikkende onderdrukking van de totalitaire staat. En als je goed kijkt en wat geduld opbrengt, dan kun je niet anders dan meeleven met de mensen die in deze Orwelliaanse nachtmerrie verblijven. Maar toch is er af en toe een verdwaalde blik van dolende twijfel, een zeldzame lach tussen de alles overweldigende vloedgolven van indoctrinatie door.

Under The Sun is niet heel verhalend, en maakt geen gebruik van een verteller. We zien in principe de plekken en scènes die de Noord-Koreanen gekozen hebben ons voor te schotelen, maar door de lens van de Rus. En dat blijkt alle verschil te maken. Als film riep het bij mij evenzeer meer vragen op dan hij beantwoorde. Hoe bang zijn die kinderen? Hoe bang zijn de volwassenen? Praten ze wel eens met elkaar over hun situatie, met het risico op wegkwijnen in een kamp als er gekletst wordt? Wat weten ze nog van de wereld buiten Noord-Korea om? Laatst lekte informatie over het internet in het land, een situatie die voor ons moeilijk voorstelbaar is. En de belangrijkste vraag blijft natuurlijk helemaal onbeantwoord: op wat voor wijze moet het ooit goedkomen voor het volk van dit land?

Op die laatste vraag na, hoop ik dat Camp 14: Total Control Zone (2012) enkele van de antwoorden kan geven. Maar voorlopig galmt de laatste scène van Under The Sun nog even na.

4*

De film staat op Netflix momenteel. Wie me de muziek kan benoemen tijdens de aftiteling ben ik erg dankbaar

Nutteloze docu.

Hoe Manskiy uiteindelijk het materiaal uit NK "smokkelde" is mij nog steeds niet duidelijk. Volgens hem moesten elke avond de beelden van die dag afgegeven worden bij een aparte dienst, die ze hem dan weer gecensureerd terugbezorgden. Kan me niet inbeelden dat zij deze beelden gezien hebben? Misschien met aparte banden gewerkt die hij dan niet indiende voor inspectie?

Wat er ook van aan is, deze docu toont vooral dat propaganda een gemeen goed is in NK. Da's niks nieuws natuurlijk, zelfs zo'n beetje het enige wat de meeste mensen weten over NK. Wat deze docu niet toont is hoe de mensen dan wél leven. Veel ijkpunten krijg je dus niet, wat rest is vooral op niks gestoelde "ach, hoe zielig moet het zijn voor die mensen" empathie. Niet dat ik ga beweren dat er niks goed fout zit daar, maar ik zou graag een keertje te weten komen wát er nu juist fout zit en hoe fout het dan wel niet zit. Vertrouwen op eigen gespeculeer op basis van Westerse berichtgeving doe ik liever niet.

Verder voelt het aan als de zoveelste Westerse inkijk in een cultuur die de zijne niet is. Niemand die gaat ontkennen dat NK weinig subtiel omgaat met censuur en propaganda, maar men zou beter ook eens in eigen boesem kijken. Tussen alle advertensies, fake news en ongeïnformeerde op eds door hebben we op dat gebied met zeer gelijkaardige problemen te kampen, alleen dan een stuk subtieler uitgevoerd. En in de context van propaganda is subtiel absoluut niet beter.

Uiteindelijk is dit een nietszeggende docu, die toont wat we al wisten en vooral niet toont wat we eigenlijk willen weten. En dat alles op een uiterst trage, "beschouwende" manier. Nopes, niet van onder de indruk.

1.0*

Op zich wel een aardige docu, maar na 3 kwartier is het verhaal wel verteld. Dat uur erna toont weinig nieuws meer en gaat echt slepen.

Dit is een fictieve docu, waarbij hetgeen gebeurt is gescript, gerepeteerd en in meerdere takes is opgenomen. Wat de regisseur goed doet is echt ook die scènes tonen, of meerdere takes (vooral bij het eten, waar opvallend veel lekkernijen op tafel staan) waardoor je als kijker weet dat hetgeen gebeurt niet echt is. Wat overigens niet wegneemt dat voor een deel dit wel degelijk het echte leven kan zijn, maar uiteindelijk weet je dat als kijker niet. Soms echter weet de regisseur veel te zeggen door de camera net wat langer aan te laten en het echte leven te tonen, wat mensen echt denken. Denk aan het dansen (of ochtendgymanstiek?) in het begin waar iedereen vrolijk lijkt, maar eens het klaar is weet iedereen niet snel hoe hij weg moet zijn, op weg naar belangrijkere dingen en weg van dat (allicht verplichte) dansen.

Wel geinig zijn sommige beelden die op het eerst typisch Noord-Koreaans lijken, maar als je verder denkt niet eens zo veel verschillen. Het benoemen van productieaantallen en mensen er een compliment op geven en public, of de militair in de klas die verhalen vertelt. Dat eerste gebeurt bij mij ook als een deadline is gehaald, dat tweede gebeurde op de middelbare school ook, zij het niet door een militair maar wel over het verzet. En in wezen gebeurt dat in de kerk ook, als wordt gezegd hoe geweldig God is. Overigens weet je ook hier weer niet in hoeverre dit voor de film wordt gedaan.

Al met al 2,0*, dat was hoger geweest als na 3 kwartier de eindcredits waren gekomen.