Portret van Anton Adriaan Mussert (1970)

Verhoeven weet hier een intrigerend en (gelukkig ook een) objectief beeld van Mussert te schetsen, naast interviews met betrokkenen is er ook genoeg indrukwekkend archiefmateriaal te zien. Stukken archiefmateriaal lijken overigens studiemateriaal voor Zwartboek te zijn geweest.

Verhoevens spraakmakende documentaire! Zo staat deze docu bekend en wordt ook zodoende aangeprezen. Werd niet direct op tv uitgezonden, dat duurde nog zo'n 2 jaar inclusief aanpassingen als ik het goed heb begrepen. [correct me if I'm wrong]

Ik heb me werkelijk verveeld in de eerste helft van de documentaire. Uitermate non-boeiend persoon die Mussert. Ook al was er veel achtergrond-informatie, interviews met o.a. oude klasgenoten, en zijn Statenbond-wens in plaats van inlijving door Duitsland. Op een of andere manier wist het me niet te interesseren. De Tweede Wereldoorlog in Nederland werd snel doorheen gezapt [bombardement Rotterdam, Hongerwinter, oh de oorlog is voorbij] ... tja.

Het laatste kwartier maakte veel goed. Meer oud-NSB'ers aan het woord, die vol lof [Roskam zelfs met tranen in de ogen] praten over Mussert. En de arrestatie, proces en executie van Mussert als landverrader. En toen begreep ik de controverse rondom de documentaire. Was Mussert wel een landverrader pur sang? Een volmondig ja of nee is onmogelijk. Dit laatste kwartier redt de docu van een ongewisse dood. 2,5*....verder kom ik niet.

Een aardig, vooral eerlijk portret van Verhoeven over Mussert. Het is allemaal mooi in elkaar geschoven, met prachtig archief materiaal, maar het is eigenlijk enkel de essentiele twijfel over Mussert die het echt interessant maakt. 3 sterren

Een klinisch en (zo komt het op me over) objectief portret van een omstreden figuur. Toch blijven zijn persoon en beweegredenen na het kijken van deze documentaire een beetje een mysterie.

Klinisch en objectief zijn inderdaad wel kernwoorden bij dit (korte) portret van Mussert. Veel beelden zitten ook wel in Lou de Jongs 'De Bezetting' maar het geheugen opfrissen kan geen kwaad. Mussert echt doorgronden zit er echter maar niet in; de man komt meestentijds onbeholpen over en dan weer krachtig. Het feit dat Mussert zich in vroeger jaren vaderlandslievend en anti-Duits opstelt, en uiteindelijk wordt geëxecuteerd als landverrader tov nazi-Duitsland, geeft in een notendop weer hoe complex deze persoon in elkaar moet hebben gezeten.

De controverse rond deze docu lijkt me overigens totaal verjaard. 3*.

Ik verwachtte half een saai portret van één of ander lang vergeten persoon die vroeger oh zo belangrijk was. Tot mijn aangename verrassing bleek dit niet helemaal het geval. Ja, de docu biedt een vluchtige impressie van Mussert (nog nooit van gehoord) maar is nimmer saai doordat het niet vervalt in een simpele, droge opsomming van feitjes of statistieken. Ook de korte duur en een prima afwisseling tussen korte interviews enerzijds en authentiek film- en fotomateriaal anderzijds draagt bij aan de positieve ervaring.

Zonder dat de docu echt een waardeoordeel (of diepgang) probeert te geven, krijg je wat inzicht in de beweegredenen van een man die dacht het juiste te doen voor zijn land; en eigenlijk ga je daar best wel een eind in mee. Totdat hij (en jij ook als kijker) zwaar en hard op zijn nummer wordt gezet door de aanklagers die hem, en toch terecht, ter dood hebben veroordeeld.

Als regiedebuut van Verhoeven niet al te bijzonder. In een grijs verleden heb ik ooit een jaartje school voor journalistiek gedaan een van de dingen die je in het eerste jaar met een groepje deed was een nieuwsreportage maken uit bestaande beelden, voorzien van commentaar. Het begin van deze film deed me daar wel een beetje aan denken.

Wat verderop in de documentaire komen er wel dingen die in 1968 wellicht meer bijzonder waren en dan vooral inhoudelijk. Omdat het breekt met twee ietwat tegengestelde algemene aannames van voor die tijd. De ene was dat Mussert een landverrader was, terwijl deze film er vrij veel nadruk op legt dat Mussert zichzelf beschouwde als uitermate vaderlandslievend. Het tweede (en dat wordt te sumier in de film behandeld) was van Mussert een beetje een beeld ontstaan als dat van een omhooggevallen burgermannetje, terwijl Mussert juist erg gevoelig was voor decorum en oók (en misschien wel vooral) voor een semi-onafhankelijk Nederland streed naast Nazi-Duitsland omdat hij zichzelf als de leider daarvan zag. Een van de interessantere stukken is het verhaal van de BS'er over zijn arrestatie, waar dit wel duidelijk doorschemert. Waarschijnlijk was het ook nieuw dat mensen als Roskam, de weduwe Rost van Tonningen en enkele oostfrontstrijders, de geen van allen spijt hadden van hun keuzes ononderbroken gesprekstijd kregen. Daarna zijn alledrie de dingen vaker en uitgebreider belicht en gedaan.

Verder is de film heel kort en vluchtig en daardoor vrij oppervlakkig en lijkt het soms meer een educatieve TV-uitzending dan een documentaire. Zeker niet oninteressant, maar ik durf er heel wat onder te verwedden dat er in de omroeparchieven vele uren aan beter materiaal ligt dat iedereen vergeten is om dat het niet van Paul Verhoeven is.

2.5*