Le Diable Probablement (1977)

Ma maladie c'est voir clair

Ook ik moest er in de eerst helft wat inkomen, maar uiteindelijk is deze film een tamelijk overweldigende ervaring. Ik ben dit weekend nog en grotere Bresson-liefhebber geworden dan ik al was. Door de gecontroleerde en onderkoelde sfeer komen twee kleine momenten tegen het einde vrij hard aan. Het moment dat Charles even stilstaat als hij muziek uit een huis hoort komen en het feit dat Charles al wordt doodgeschoten als hij nog een soort van statement wil maken.

Indrukwekkend.

4.5*

Eindelijk een film van Robert Bresson die ik echt kan waarderen!!

Geen lichte kost zoals gebruikelijk bij Bresson (Michael Haneke maakt comedy's vergeleken met Bresson), maar dit keer zijn de personages wat meer inleefbaarder en minder afstandelijk.

1977: de hippies zitten aan de drugs, het milieu gaat naar de kl*ten en het enige perspectief is een functie bij een groot bedrijf.

Hoofdpersonen zijn allemaal hoog opgeleide studenten en zoeken een uitweg, waarbij Charles het leven helemaal niet meer ziet zitten.

Prachtig gefilmd dit keer en geladeerd met wat schokkende beelden als het doodknuppelen van zeehonden-baby's en zwaar gehandicapte kinderen als gevolg van kwik-vergiftiging als foetus...een avond amusument is wat anders, maar in z'n zwartheid is het zeker een mooie film, een herkenbare film en een film die weinig van z'n actualiteit heeft verloren.

Bresson in gekende stijl, maar nu met het thema – de (on)mogelijkheid een leven te leven dat het predicaat ‘menselijk’ waard is – ingekaderd in een meer specifiek maatschappelijke context: de afbraak van het milieu en de nucleaire dreiging.

Dat lijkt in eerste instantie geen verbetering – de real life beelden ter zake doen hoe dan ook wat pamflettistisch aan, en de daarmee opgeroepen sfeer van onheil, van verdoeming, wordt nog versterkt door het eigenlijk totaal ontbreken van hoop op verlossing.

Natuurlijk, met Mouchette en het ezeltje Balthasar (en zijn ‘lotgenote’ Marie) verliepen de zaken ook niet bepaald geweldig, maar hun respectievelijke levens verwezen toch nog op één of andere manier naar een alternatief. En van films als Un Condamné à Mort s’est Échappé en Pickpocket kun je zelfs zeggen dat er een zeker spiritueel optimisme uit sprak.

Misschien is het persoonlijk, maar het lukt mij niet om Charles te zien als iemand die erg authentiek overkomt: als iemand die door te zijn wat hij is, in een wereld die is zoals die is, wordt gedreven naar zijn ultieme daad.

Aan de andere kant: wie weet is dat het hele punt, dat hij in de wereld zoals die hier geschetst wordt, alleen met die ultieme daad authentiek kan worden. Omdat dat het enige antwoord lijkt.

Kortom, de sfeer in Le Diable Probablement komt op mij een stuk donkerder over dan die in genoemde voorgangers, en vertoont tevens een verandering van klemtoon: van het persoonlijke naar het maatschappelijke; van personal naar corporate guilt, zeg maar.

Maar goed, Bresson beoordelen op de letterlijke inhoud van het verhaaltje, is de pointe – wat dat dan ook moge zijn – compleet missen. En dat hij – tenminste in films – een broertje dood had aan ‘acteren’, aan ‘theater’, moge ook duidelijk zijn. Ook hier dreunen zijn ‘modellen’ weer zonder enig vertoon van emotie hun teksten op.

Alhoewel, emotieloos? Het is opvallend hoe vaak er tranen in Bressons films – en ook weer in deze – vloeien... Die merkwaardige dubbelzinnigheid – de kalmte van het personage terwijl de tranen over de wangen stromen – wordt hier nog extra aangezet, als de huilende persoon in kwestie aan haar (ex-)geliefde vraagt, op kennelijk ironische toon: ‘Ben je nu aan het huilen?’, terwijl hij onverschillig de krant ligt te lezen... De aard van de relaties tussen de personages in deze film roept bij mij sowieso vragen op, met name die tussen Charles, zijn vriend, en de twee jonge vrouwen...

Die dialogen lijken dus wel wat op ingestudeerde slogans. Slogans, pamfletten... ze zijn in deze film misschien wel zeer goed op hun plaats, bedenk ik me nu.

Die teksten getuigen letterlijk genomen niet van al te veel eloquentie en nuance, maar lijken weer meer bedoeld als weergave van een essentie van wat iemand wil zeggen, zo van ‘wat ik er van denk, komt in het kort hier op neer...’

Gevoegd bij die opmerkelijke kadrering – de camera houdt regelmatig op zo’n beetje heuphoogte, omlaag gericht, enkele ogenblikken halt, om schijnbaar at random te registreren wat er in beeld gebeurt – en de ongetwijfeld weer tot in de kleinste details geregisseerde ensceneringen, maakt een en ander weer een zeer gestileerde, en daarmee vooral bevreemdende en vervreemdende, indruk.

Ik ben niet zo van de symbolen, maar ook in deze film zie ik weer veel open- en dichtgaande deuren, al of niet met de sleutel er in. En wat te denken van de ‘schoenzool-inspectie’, waarin aan de hand van de aard van de slijtage wordt vastgesteld in hoeverre men op de ‘juiste’ manier loopt? En als je dan dat merkwaardige loopje van Charles ziet, met die kennelijk wat naar binnen gekeerde voeten...

Mijn eerste gevoel zegt dat deze Bresson wat minder is dan zijn oudere werk, maar misschien zit ik er helemaal naast. Wie weet is het juist in deze film dat zijn ‘cinematografie’, zijn speciale benadering, met het nadrukkelijke tonen van de bijzaken, de ‘contouren’ van de ruimte te scheppen voor de ‘onzichtbare’ hoofdzaak, wel verder dan ooit is doorgevoerd. En is Le Diable Probablement een film die over pakweg twee eeuwen nog steeds niet verouderd zal lijken, en nog steeds even fascinerend.

Het was alweer even een tijdje geleden dat ik iets van Bresson gezien had. Le Diable Probablement is er in ieder geval eentje, die tot zijn betere werk behoort. Een typisch voorbeeld van een tijdbommetje, die beter en beter wordt naarmate je er meer en langer over gaat nadenken.

Ik had ook even wat tijd nodig om er in te komen. Maar als je er eenmaal inzit, ontvouwt zich een interessant en boeiend verhaal van een man, die het op een gegeven moment allemaal niet meer ziet zitten. De aanpak is, zoals altijd bij Bresson, zeer minimalistisch evenals hij bijbehorende acteerwerk. Toch is Charles wel een personage, wiens gedachtegang ik goed kon volgen. Bresson brengt het allemaal sterk in beeld en vooral de treurige sfeer, die de uitgangsloze positie van het bestaan van Charles laat zien, is erg goed weergegeven.

Ik vond het ook zo’n film, die naarmate het einde vordert, steeds sterker en sterker wordt. Het einde is echt ontzettend intens en krachtig. Ik verwachtte natuurlijk zelfmoord, wat uiteindelijk wel zou hebben plaatsgevonden. Maar dat Charles nog even wordt doodgeschoten, voordat hij alles gezegd heeft en er “klaart” voor is, kwam toch wel erg hard aan. Echt zeer indrukwekkend en het zorgt er tevens voor dat de film ontzettend blijft hangen bij mij. De eerste twintig minuten zijn misschien even doorbijten, maar daarna mag de beloning er zeker zijn.

4,0*

Lastige film van Bresson. Voor zover ik zijn oeuvre ken, is dit een typische Bresson met het emotieloze acteren dat opvalt en close-ups van allerlei handelingen en lichaamsdelen. De man heeft toch wel een zeer herkenbare stijl en als je zin hebt in een feelgood is een Bresson film niet de beste keuze.

In L’Argent bijvoorbeeld vond ik het allemaal nog goed werken, maar in deze film is dat minder het geval. Hoewel Bresson er in geslaagd is om een trieste en donkere sfeer neer te zetten (de beelden van het milieu dat naar de vaantjes gaat, het doodknuppelen van het zeehondje,...) en de weg naar de zelfmoord van Charles nog net boeiend genoeg is (in het begin zien we 2 tegenstrijdige krantenartikels waarin de ene over zelfmoord heeft en de andere over moord), is het toch lastig om mee te gaan in al zijn gedachtegangen over de zelfmoord die hij wil plegen.

Het einde is er nochtans één die wel indruk maakt wanneer Charles even aan het raam van een huis blijft stilstaan waar de televisie speelt. Even kreeg ik het gevoel dat hij twijfelde om door te gaan, maar zijn besluit stond toch vast. Best een akelig momentje, net zoals wanneer hij effectief wordt neergeschoten door zijn vriend, maar op dat moment nog iets wilde zeggen.

Ik snap de waardering wel voor deze film, maar bij mij werkt het niet echt als het bijna onmogelijk is om de gedachtegangen te doorgronden van het hoofdpersonage.

2.5*