Amrum (2025)

De dood van Adolf Hitler luidt definitief een grote ommekeer in voor de 12-jarige Nanning [Jasper Billerbeck] op het eiland Amrum. Zijn ouders steunden de nazi’s, Nanning was lid van de jeugdbeweging. Bewoners keren zich tegen hen en vreemdelingen belanden op het eiland. Portret van een kind, opgevoed in een fascistische staat, dat geconfronteerd wordt met een plotseling onzekere toekomst. Gebaseerd op het levensverhaal van Hark Bohm, die aan het einde te zien is. Akin zet de sfeer van het eilandleven goed neer, maar Billerbecks gemanierde spel doet afbreuk aan de geloofwaardigheid van zijn personage. Diane Kruger heeft een belangrijke bijrol als een boerin die de nazi’s een doorn in het oog is.

Nanning (Jasper Billerbeck) is het zoontje van fanatieke nazi's. De Tweede Wereldoorlog nadert zijn einde en daarom is hij met zijn moeder Hille (Laura Tonke) en de andere kinderen uitgeweken van het onveilige Hamburg naar het Waddeneiland Amrum, waar Hilles familie vandaan komt. Pa, schrijver van meerdere boeken over rassentheorie, is ergens aan het front.

Door de afgelegen ligging gaat de feitelijke oorlog bijna volledig aan het eiland voorbij, maar Nanning ziet wel zijn wereldbeeld afbrokkelen. Amrum is niet bepaald een nazi-bolwerk. Veel van de bewoners van het arme eiland zijn naar de VS geëmigreerd. Sommigen zijn toen de Crisis uitbrak teruggekomen, maar hebben nu nog wel familie aan de andere kant van het conflict. Het eiland heeft ook zijn eigen taal. Nu er meer vrijheid is om te spreken, krijgt Nanning ineens allemaal dingen te horen die zijn ouders van hem weg hebben gehouden.

Met het gegeven van Amrum valt volgens mij een prima film te maken. Regisseur Fatih Akin heeft echter gekozen er een heel erg ouderwets plattelandsdrama van te maken, dat vrijwel altijd de bekende weg volgt. Alles wordt net te dik aangezet en te veel uiteengezet. Jasper Billerbeck is ook gewoon een te zwakke acteur om de film te kunnen dragen. Hij heeft echt die ouderwetse kinderacteurstijl, zeker als hij tekst moet uitspreken. Dat geldt ook voor de jongen die zijn beste vriend Hermann speelt.

Het ziet er wel allemaal erg mooi uit. Zeker de luchten. Pure Waddenporno.

(Gezien in Cinema Zevenskoop)

Goeie film over een jongen die voedsel voor zijn moeder probeert te krijgen die net bevallen is. Deze soms nostalgische aandoende film speelt zich af op een Duits waddeneiland tijdens de laatste dagen van de oorlog. Wat fragmentarisch, maar wel genoeg goeie scenes die net wat meer lading krijgen vanuit het perspectief van een kind. Mooie, doch soms harde beelden van de flora en fauna op het eiland.

Vanuit het oogpunt van een kind wordt het Nationaalsocialistische leven op het Duitse Waddeneiland Amrum beschouwd. De film baseert zich op de jeugdherinneringen van Hark Bohm die hier als coauteur wordt opgevoerd en met wie regisseur Fatih Akin (Soul Kitchen (2009), Der Goldene Handschuh (2019)) al vaker samenwerkte.

De film laat de moeilijke levensomstandigheden van de mensen op het eiland zien in het jaar 1945 als de oorlog ten einde loopt. Moeilijke levensomstandigheden betekenden vooral een tekort aan levensmiddelen. Het verhaal draait om een jongen die voor zijn depressieve moeder een sneetje witbrood belegd met boter en honing wil bemachtigen. Aan de hand van deze welhaast onmogelijke missie toont Akin de kijker in alle rust het dagelijkse leven op het eiland met alle ontberingen die daar onderdeel van zijn. De film toont zonder overdreven dramatisch gedoe de dagelijkse strijd die wordt geleverd om aan voedsel te komen. Een strijd die aan het eind van de oorlog zo gewoon is geworden dat de mensen die gelaten accepteren.

De strijd die de jongen levert om zijn doel te bereiken is een aangrijpende strijd. Zijn strijd gaat verder dan het pure bemachtigen van etenswaar. Het gaat hem er vooral om dat zijn moeder, die op een ongezonde manier verstrikt is geraakt in het gedachtegoed van de nationaalsocialistische waanzin zich door de heerlijkheden die hij wil verzamelen, weer ontpopt tot een liefhebbende moeder. Een moeder die de Führer niet boven haar eigen kinderen plaatst. Hoewel het gemakkelijk is om haar te verketteren, doet de film dat niet. De film toont haar als een triest slachtoffer. Als een van de velen die in de ban is geraakt van de ideologie en zich koestert in de materiële en sociale voordelen ervan. Als een van de velen die na de zelfmoord van Hitler hun geloof en hun gelukzalige bestaan vaarwel moeten zeggen en met het verlies van hun sociale status en met spotternij moeten omgaan. Een koude douche. Een zware geestelijke aanslag.

Een verhaal als dit loopt grote kans om in kitscherige dramatiek te belanden. Dat gebeurt niet. De film houdt het aangenaam terughoudend en omlijst een over het algemeen serene sfeer met prachtige opnamen van het landschap op Amrum. Binnen die sfeer is de zoektocht van de jongen naar de etenswaren een aanleiding om kennis te maken met andere eilandbewoners en hun verhalen. De film vertelt middels hun verhalen over universele thema’s als liefde, verlies, nijd en (gebrek aan) saamhorigheid. De film hanteert daarbij een impressionistische inslag en blijft nu eens een beetje hier en dan weer een beetje daar hangen.

Op die manier ontbreekt een diepzinnige uitwerking van individuele personages en gebeurtenissen, maar ontstaat wel een goed beeld van de eilandbewoners en het leven dat zij leiden in de nadagen van de oorlog. Amrum vertelt in het klein over het universele en doet dat indrukwekkend, mooi en aangrijpend.