Ernest Cole: Lost and Found (2024)

Vanaf 16 januari 2025 in de bioscoop (Imagine Filmdistributie)

Ernest Cole was 21 jaar oud toen hij zag hoe Eersterust, het dorp waar hij was opgegroeid, op last van de Zuid-Afrikaanse regering werd gesloopt omdat er nieuwe woningen moesten komen te staan. Tien jaar lang werkte deze freelance fotograaf aan het fotoboek “House Of Bondage” (1967) dat een treffend beeld schetste van Apartheid. Het boek werd verboden in eigen land en Ernest Cole leefde de rest van zijn leven als banneling. In 2017 bleken de negatieven van 60.000 foto’s van Ernest Cole in een bankkluis in Stockholm te liggen. Wat volgt is een reconstructie van Ernest Coles leven aan de hand van zijn foto’s, archieffilms en een paar minuten nieuw beeldmateriaal. Het is een verhaal waarin vooral het psychologische effect van ontheemding waar andere bannelingen ook mee worstelden. De foto’s vormen een eigen verhaal dat de moeite van het bekijken waard is. Peck begint met een fragment waarin Ernest Cole zelf te zien en te horen is en omdat Stanfield een hele andere stem heeft, is hij een zonderlinge keuze als Coles plaatsvervangende stem.

Het verhaal van een fotograaf die een enorme impact op de wereld had door zijn omgeving te fotograferen. Het boek werd verboden in zijn eigen land, maar ging de wereld over. Hij moest gedwongen weg en dan komen we bij waar de film echt over gaat. Ontheemding. Het feit dat hij in de Verenigde Staten terecht kwam had een enorme impact. Zijn foto's die hij daar maakten sloegen onterecht minder aan omdat wat hij fotografeerde minder direct was in zijn thema's en minder ging over heel zichtbare onderdrukking. Hij bleef nog een tijd fotograferen de foto's kwamen nog zelden bij het publiek terecht en de ooit gevierde man zakte weg in de vergetelheid terwijl hij dieper wegzakte in depressies en zelfs dakloos werd in de VS. Uiteindelijk maakte hij geen foto's meer. Cole stierf uiteindelijk jong. Nota bene in de maand waarin Nelson Mandela vrij kwam. Uiteindelijk werden er onder enigszins mysterieuze omstandigheden veel negatieven teruggevonden in Zweden en aan de hand daarvan en bijvoorbeeld aantekeningen en brieven wordt zijn leven verteld in deze film.

Ik hou erg van straatfotografie en vind de foto's van Cole erg goed. Maar zoals wel vaker met foto's in een documentaire werkt de weergave niet helemaal. Omdat je zelf niet de keuze maakt hoe lang je naar een foto kijkt vooral. De keuze om de film te laten vertellen door een verteller die in de ik-vorm verteld is ook opvallend en werkt vooral goed in het eerste deel van de film. Het is merkbaar dat de schrijvers er tegen het einde als er duidelijk minder bronmateriaal is wat meer worstelen. Visueel is de film vooral een collage van foto's (bijna allen van Cole) en archiefbeelden die een beeld schetsen van zijn omgeving.

Documentaire over Ernest Cole, een fotograaf die het onrecht van het Apartheid systeem in zijn lens vastlegde maar daarna in ballingschap moest leven in New York. Ware het niet dat zijn talrijke foto's herontdekt werden na een deposit van zijn bezittingen in een Zweedse bank, dan was de man misschien volledig vergeten. Het zou zonde geweest zijn, want zijn foto's zijn prachtig. Vooral mensen ... die aan het leven zijn. Blanken, zwarten, rijken, daklozen... het doet er niet toe. Iedereen telt. Het eerste deel toont hoe het sociale leven was in Zuid-Afrika tijdens de Apartheid in het begin van de jaren 60. Je kan het wel uit boeken weten, maar het zien op foto's is toch wat anders. De vele plaatsen waar de zwarte niet welkom was, de zwarte nannies die zich bezig houden met blanke kinderen die hen later zullen haten, de gedwongen verhuizingen.

Daarna ontdekt Cole in ballingschap dat de toestand van de zwarte in de VS eigenlijk niet zoveel verschilt dan in zijn eigen land. Hij komt er toe in een periode van verandering eind jaren 60 begin jaren 70 : de hippies, de Vietnamoorlog, seksuele vrijheid (foto's van interraciale koppels). Alleen is de "amerikaanse apartheid" weggemoffeld onder een illusie van vrijheid. Cole zelf had een hard leven waarin hij vooral overmand werd door heimwee, en door zijn status als ontheemde in de VS vaak op straat en zonder inkomen belandde. Hij overleed aan pancreaskanker op amper 50 jarige leeftijd.

Narratief heel goed verteld, met vaak heerlijk ingesproken teksten bij het talrijke fotomateriaal. Als je interesse hebt in fotografie, maar ook in het Apartheid verhaal en de lange strijd voor gelijke rechten voor zwarten, dan is dit niet te missen.