Allégorie Citadine (2024)

Op zich wel een mooie poging van Rohrwacher om de beroemde allegorie van de grot van Plato te visualiseren. Fijn gedaan aan de hand van die collages aan de muren. De allegorie zelf is niet zo makkelijk te begrijpen en er is in de filosofische wereld wel wat discussie wat Plato er exact mee bedoelde. Alles heeft sowieso te maken met je kijk op de dingen via je eigen referentiekader en je eigen zintuiglijke waarnemingen. Alleen is de écht wereld (en waarheid) meer dan je eigen subjectiviteit en interpretatie. Enfin, dat is wat ik er van maak. Misschien dat De filosoof het beter of anders kan verwoorden

Ik keur het goed. De grotallegorie is de derde allegorie die Plato in de dialoog Politeia geeft. De eerste is die van de Zon: zoals de Zon de bron is van zowel alles wat leeft (energie) en alle zintuiglijke waarneming (licht), zo is de Idee van het Goede als het ware de ideële Zon als bron van alles wat is (de Ideeën) en alles wat gekend kan worden (kennis). De tweede is die van de Lijn: de zintuiglijke wereld en z'n reflecties is slechts (wisselvallig) beeld en levert slechts meningen (wisselende perspectieven) op terwijl de wiskunde ons naar de ideële wereld voert waar de werkelijkheid onveranderlijk is en daarmee echte kennis mogelijk maakt. De derde is die van de Grot waarmee het voorgaande een politieke dimensie krijgt: mensen leven in de zintuiglijke wereld waar ze slechts beelden zien en als iemand van hen zich weet te bevrijden uit de grot zal hij - eerst nog even verblind door de Zon - de ware wereld ontdekken (de Ideeën) maar als hij terugkeert naar de grot zullen zijn ogen opnieuw niets zien (zijn ogen zijn nog niet gewend aan de duisternis) en zullen de anderen hem voor gek verklaren als hi beweert de Waarheid te hebben gezien. Dat maakt het verleidelijk voor de filosoof om niet terug te keren naar de mensen en zich sociaal af te zonderen om solitair van zijn prachtige uitzicht te genieten, maar Plato concludeert (Politeia is een politiek werk) dat hij toch terug naar de mensen zou moeten om hun filosoof-koning te worden.

De korte film vertelt het beroemde verhaal van Plato’s grot uit Politeia waarbij in dit geval een kind uit de grot (het theater) stapt om op straat de werkelijkheid te ontdekken. Je verwacht misschien dat een kinderlijke en in die zin pure waarheid wordt ontdekt maar in feite laat de film open wat die werkelijkheid is: het thema en vorm betreft veel meer een spel met beelden waarmee onze wereld is gevuld en waar bij Plato het slechts een eenling kan zijn die de werkelijkheid ziet (die dan filosoof-koning zou moeten worden) stelt de film voor dat we allemaal uit de grot ontsnappen waardoor een revolutie mogelijk is. De nadruk van de film op het thema van bevrijding lijkt Plato’s allegorie te plaatsen in een typisch Frans poststructuralistisch kader van bv. Althusser en Barthes die de media en onderwijs maar ook populaire cultuur zoals reclame en Hollywood-films analyseerden als ideologische (onderdrukkings)instrumenten. Een goede vondst van de film is dat de jongen ontdekt dat de tekst ‘verboden affiches te plakken’ zelf een affiche is: er is geen neutraliteit en alles is ideologie. Ook deze film is ideologie. In ieder geval geeft ook film een illusie waarmee de film zo op postmoderne wijze voorbij Plato’s grot wijst naar bv. de cultuurkritiek van Adorno (Frankfurter Schule): we ontkomen niet aan de illusie maar sommige illusies (kapitalisme) maken ons tot slaven en andere illusies (kunst) kunnen ons bevrijden.