Miraklet i Gullspång (2023)

Na het bekijken rijst ook bij mij logischerwijs meteen de vraag; fictie of écht?

Volgens het eerste scenario zou dat betekenen dat de documentairevorm wel héél kunstig en tot in alle details in beeld is gebracht maar sluit het een alles onthullende uitkomst uit.

Volgens het tweede scenario zijn het de karakters en de tegenstellingen binnen de familie die de opeenvolgingen van nieuwe onthullende situaties soms tenenkrommend dan weer hilarisch maar sterk weergeven.

In beide gevallen was het verhaal wat mij betreft toch te mager en het tempo te wisselvallig waardoor de film mijn aandacht er niet altijd bij kon houden. De eindconclusie is er niet, wat de film ook al aangeeft. Dit zijn niet het soort vraagtekens waarmee ik de bioscoop zou willen verlaten

Intrigerend en mysterieus, maar ook praatziek en uiteindelijk frustrerend. In de openingsscène zien we hoe Fredriksson hoofdpersonen May-Elin en Kari nauwkeurig regisseert voordat ze beginnen aan deze documentaire over het mirakel dat hen is overkomen. Het doet denken aan The Blackwell Ghost en The House In Between, twee matige ‘documentaires’ die ook op balanceren op de scheidslijn van documentaire en drama. Uiteindelijk maakt het niet uit of dit een documentaire is of niet, als het verhaal maar interessant is en op een boeiende manier wordt verteld. Het begint met May-Elins zoektocht naar een schilderij voor aan de wand. Haar zus Kari is erbij wanneer May-Elin (letterlijk) het schilderij uit haar dromen ziet hangen. Wanneer de zussen eigenaar Olaug Bakkevoll ontmoeten, zijn ze stomverbaasd: ze lijkt sprekend op de zus die in 1988 een einde aan haar leven maakte. Een DNA-test toont zelfs aan dat Olaug hoogstwaarschijnlijk de tweelingzus was. Haar verdwijning heeft mogelijk te maken met de Tweede Wereldoorlog, waarin de Nazi’s tweelingen gebruikte om te experimenteren. Daar is binnen de familie nooit over gesproken en daarom besluiten de zussen hun familiegeschiedenis opnieuw onder de loep te nemen, te beginnen met de dood van Olaugs tweelingzus. Een typisch verhaal van een boeiend verhaal, saai verteld en met een uitkomst die je doet afvragen waarom je hiernaar hebt zitten kijken. Wacht wel even de aftiteling af om (min of meer) te ontdekken hoe de vork in de steel zit.

De documentaire gaat over een mysterie maar wat me tegenstond is dat de filmmaakster haar best lijkt te doen om het zo verwarrend en complex mogelijk te vertellen in een poging het allemaal nog interessanter te maken: er komt een hele serie personen voorbij maar vaak zie je de spreker niet en weet je ook niet goed over wie hij of zij vertelt – het helpt ook niet dat de tweelingzussen beiden Lita werden genoemd – en soms word je zelfs op het verkeerde been gezet (zoals met de foto’s van de tweeling als baby of kind of dat men het lijk van de overleden zus niet mocht zien). Ook zonder die mist en onnodige verwarring op te werpen is het verhaal al verwarrend genoeg: gaandeweg leidt nieuwe informatie er toe dat zelfs de filmmaakster zelf het niet meer.snapt. Maar ook dat is dan weer een beetje onecht, want terwijl de documentaire onbevredigend open eindigt in de zin dat je als kijker wordt aangespoord vele mogelijke verklaringen te wegen en zelf een keuze te maken (inclusief of de familie de tweelingzus heeft vermoord), wordt precies voor de aftiteling nog even snel de meest waarschijnlijke verklaring gesuggereerd: de tweelingzussen zijn echt tweelingzussen maar zijn beiden geen familie van de twee andere zussen.

Het beste aspect van de film is dat de familie zeer gelovig is en daarom in elke bijzondere gebeurtenis een teken van God ziet, hetgeen het thema van de film raakt waarmee ook het geloof van de kijker (zowel qua het mysterie als qua het maken van deze documentaire) wordt getest: wat is toeval, wat is manipulatie (leugen) en wat is een wonder?

PS. Ik weet niet waarom want een connectie met de film is er niet, maar de film wordt in de bioscoop voorafgegaan door de korte, Nederlandse film Wander to Wonder (Film, 2023) waar ik meer van heb genoten: een verrukkelijk werkstukje stopmotion-animatie dat zeer fraai is vormgegeven met een bijzonder origineel en leuk verhaaltje.