Gerlach (2023)

Gerlach van Beinum nam 60 jaar geleden de familieboerderij over toen zijn vader overleed. In een filmpje uit 1975 zien we dat de boerderij toen lag aan een rustig weggetje in een landelijke omgeving en dat de winkel aan huis toen nog het domein was van Gerlachs moeder. Ruim 40 jaar later voert Gerlach een eenzame strijd om zijn boerderij en zijn vertrouwde leven te behouden. Met hulp van zijn broers wint hij een kort en potsierlijk kort geding tegen de gemeente Amstelveen, maar aangezien hij geen nakomelingen lijkt het een kwestie van tijd voor de akkers van de familie Van Beinum ten prooi vallen aan het grote geld waarmee distributiecentra zullen verrijzen. Van der Horst en Bouwman proberen Gerlach met mooifilmerij en symboliek te nadrukkelijk te mythologiseren, maar dat is helemaal niet nodig. De interactie met familie, vrienden en klanten en Gerlachs boerenverstand en minzame glimlach spreken voor zich.

De ondertitel is ‘De laatste boer’ en dat vat de documentaire samen: het portretteert de oude, door reuma gekromde Gerlach als ‘laatste boer’ in de zin dat hij mogelijk de laatste, traditionele ‘echte’ boer in Nederland is die nog letterlijk met z’n klauwen in de aarde wroet en de vruchten van z’n land direct in z’n winkeltje verkoopt waarbij ook zijn leven de laatste fase is ingegaan en z’n beste vriend hem al voorgaat in de dood. Zijn strijd tegen het einde van zijn beroep en zijn leven is hopeloos – als nietig individu staat hij weerloos tegen de machten van zowel het grootkapitaal (distributiecentra) als de natuur (klimaatverandering) – maar hij accepteert zijn lot goedmoedig en reflecteert met filosofische distantie.

De documentaire fascineert, al is moeilijk te zeggen waarom: waarschijnlijk roept het gevoelens van nostalgie op naar een tijd toen mensen en werk nog ‘eerlijk’ waren (waar bv. ook het programma Boerderij van Dorst op inhaakt) en heeft het ook te maken met de tragiek van een hopeloze strijd van een eenzame man tegen het systeem en tegen krachten die veel groter dan hem zijn (en dat in die zin ook iets religieus heeft). Al met al is het een innemende documentaire over een innemende man.

Af en toe iets teveel documentairetrucjes en dat gitaargetokkel op de achtergrond kennen we nu ook wel. Maar voor de rest prima uitgevoerd. Mooi hoe je met zo weinig middelen iets kunt maken waarbij je groots reflecteert.