Nothing Lasts Forever (2022)

In de openingsscène van deze vooral voor niet-ingewijden opzienbarende documentaire, maken we kennis met Dusan Simic die tegen een buitengewoon lage kostprijs synthetische diamanten maken die alleen met complexe, peperdure apparatuur van ‘echt’ zijn te onderscheiden. Martin Rapaport, door Kohn omschreven als ‘de nummer 1 diamantoloog’ houdt vast aan de mythe dat een vrouw haar eigenwaarde voor een belangrijk deel ontleend aan de waarde van de diamant die haar echtgenoot haar heeft gegeven. Die mythe wordt stevig onderuitgehaald door de venijnige Aja Raden, die er geen genoeg van krijgt duidelijk te maken dat ze ‘the only female in the room’ is. En aan de hand van een barrage aan reclamecampagnes die het droombeeld achter de diamant verstevigen en/of in stand houden, maakt Kohn duidelijk dat onze ideeën over diamanten en hun waarde berust op een fabeltje. Het meest opvallend is dat Stephen Lussier, de directeur van De Beers, al decennialang de marktleider in de diamantenverkoop, dat toegeeft. Dat Kohn deze indrukwekkende lijst aan gesprekspartners voor de camera wist te krijgen en dat ze hem formeel carte blanche gaven met betrekking tot de eindmontage, is opvallend. Want wie dit heeft gezien, zal nooit meer een diamant kopen. Ja, op een vlooienmarkt voor een paar euro misschien.

Romantische liefde (idealisme) en geld (materialisme) lijken als vuur en water maar volgens Marx en Engels is romantische liefde een uitvinding van het kapitalisme om ervoor te zorgen dat de man zeker kan zijn dat zijn geld niet naar bastaardkinderen gaat. Hoe dan ook, het kapitalisme exploiteert de romantische liefde gretig doordat de man zijn liefde moet bewijzen aan zijn geliefde door haar iets waardevols – dus iets duurs – moet geven, liefst een diamant. De diamant is zo het symbool geworden voor eeuwige trouw en liefde.

De documentaire gaat over synthetische (in het laboratorium ‘gekweekte’) diamanten en is fascinerend wegens het postmoderne aspect van de diamantenhandel. Zo zijn er diamanten in overvloed en zijn ze eigenlijk niets waard, maar omdat De Beers het monopolie op ruwe diamant heeft en vanwege bovenstaand idee van de diamant als symbool voor de oneindige waarde van de vrouw die er één krijgt wordt de prijs kunstmatig hoog gehouden. De diamantenverkoper verkoopt geen product (geen steen) maar een idee en een verhaal (een mythe). China produceert echter synthetische diamanten, die veel goedkoper zijn, op grote schaal en de diamantenhandel weet hier niet goed raad mee: aan de ene kant is het geen probleem zolang de koper niet weet dat het een ‘nep-diamant’ heeft gekocht en aan de andere kant kun je – zoals De Beers nu doet – beide verkopen maar als separate producten met ieder een eigen verhaal of mythe. Maar gemmologisch bestaan er geen nep-diamanten: synthetische diamanten zijn net zo echt als natuurlijke diamanten en naarmate het productieproces beter wordt uiteindelijk ook niet van echte te onderscheiden. Hoe is dan het verschil vol te houden?

Uiteindelijk is het allemaal een kwestie van wat de consument gelooft en laat de praktijk zien dat zelfs de leugen – of de leugen (de synthetische diamant) van de leugen (de natuurlijke diamant) – waarheid wordt als het verkoopbaar is. In feite is heel het kapitalisme een kwestie van leugens die waarheden worden doordat wij het verhaal geloven: geld – dat zelf de leugen bij uitstek is (geld is slechts waardeloos papier of een paar waardeloze nullen en enen in de computer) – tranformeert elke illusie tot werkelijkheid (en een zeer harde werkelijkheid die het levens van mensen diepgaand bepaalt hetgeen de waarheid van het postmodernisme bevestigt dat de mens een verhalend wezen is voor wie verbeelding en werkelijkheid altijd samenvallen).