Exhibition on Screen: The Danish Collector - Delacroix to Gauguin (2021)

Een groot deel van de documentaire gaat over de Deense kunstverzamelaar Wilhelm Hansen zelf en de kunsthandel in de 19de eeuw. In dat verband leren we dat in de 19de eeuw de kunsthandel groot werd vanwege een middenklasse waarvan sommigen, waaronder de succesvolle zakenman Wilhelm Hansen, rijk werden en kunst gingen verzamelen: het verzamelen van kunst werd daardoor niet alleen massaler maar kunst werd door deze nieuwe, veelal vooruitstrevende zakenman-verzamelaars ook niet slechts meer het tonen van je macht en rijkdom, om welke reden voorheen koningen en de adel zich met kunst omringden, maar ook een commerciële activiteit. Mede vanwege de vele vervalsingen die in de kunsthandel omgingen, werd ook het verzamelen van hedendaagse kunst, die men direct van de kunstenaars zelf kon kopen, populair. Hansen had een bijzondere liefde voor – naast Deense arts & crafts-werken – Franse, impressionistische schilderkunst waarbij hij van alle (grote) kunstenaars, zoals Sisley, Pissarro, Renoir, Degas, Monet, Manet en Morisot, werken verzamelden. Zijn belangstelling ging in feite uit van het Franse realisme van halverwege 19de eeuw, met name Corot die met z’n sensualistische landschappen cruciaal was voor de impressionisten die hij inspireerde, tot de post-impressionisten van begin 20ste eeuw zoals Gaugain en Cézanne die geïnspireerd werden door de impressonisten. Het impressionisme was eigenlijk al ouderwets toen hij rond of na 1900 z’n privé-collectie opbouwde in z’n eigen woning Ordrupgaard en hij profiteerde van de Eerste Wereldoorlog toen de kunsthandel instortte maar Denemarken neutraal bleef zodat de economie er op peil bleef en Hansen de werken voor lage prijzen kon kopen: na de oorlog zouden de impressionistische (meester)werken veel duurder worden.

Gelukkig leren we ook het een en ander over het impressionisme zelf. In het begin moest men nog wennen aan deze nieuwe kunst en organiseerden impressionistische kunstenaars vaak hun eigen tentoonstellingen omdat de galleriehouders er niets in zagen, maar vrij snel werd de stroming toch populair. Zij werd dus geïnspireerd door de landschappen van onder meer Corot en wordt gekenmerkt door een korte of losse penseelstreek met daardoor weinig detail; sommigen, zoals Monet, hielden zelfs van een waas over het beeld zoals bij de mist in Londen. De kunst is ook klein – het betreffen meestal kleine schilderijen die men in de woonkamer kan ophangen in plaats van de klassieke grote historie-schilderkunst – en direct: wat men tegenkomt – van een landschap tot prostituees in een bordeel – wordt vastgelegd zoals men het tegenkomt. Van het japonisme worden door bv. Gaugain de bomen die in de weg staan van het landschap overgenomen (hetgeen een onmiddelijkheid opwekt: zo was het beeld) en egale kleurvlakken zonder diepte. Zoals het licht het oog binnenkomt wordt het weergeven: de compositie wordt als het ware niet vooraf maar achteraf in de waarnemer gevormd en zo ook wordt er en plein air geschilderd waarbij men het bewegende of vluchtige zoals water en lucht als het ware in het moment wil vastleggen. Tot slot, in het geschilderde vredige landschap staat bv. een rokende industriële schoorsteen: de impressionisten schilderden uitdrukkelijk de overgang of zelfs botsing tussen het oude en het nieuwe, tussen de natuur en het menselijk ingrijpen dat volgens mij de aantrekkingskracht ervan uitmaakt: het heeft zowel het idyllische van klassieke kunst als het directe van modernistische kunst zodat het een eigentijdse schoonheid heeft.