Les Amandiers (2022)

Een veeg teken. De vaderlandse pers haalt onverschillig zijn neus op voor Les Amandiers, terwijl de film in Frankrijk unanieme lofuitingen ontvangt. Wat is er aan de hand? Chauvinisme zal het niet wezen, de Fransen hebben immers een lange traditie om hun eigen cinema bovenmatig door de mangel te halen. Bovendien is Bruni Tedeschi nu niet bepaald a critical darling, de meeste van haar films worden als luchtige niemendalletjes beschouwd. Les Amandiers zou volgens de Vlaamse critici bestaan uit 'clichés', 'soapachtige intriges', 'navelstaarderij', met als uitsmijter nog een verwijzing naar de recente cultuursubsidieschrapping in Antwerpen (een toemaatje: natuurlijk hilarisch dat die Antwerpse culturo's onderworpen zijn aan de grillen van een broodjeszaakuitbaatster!). Toch is Les Amandiers een grote film. Mogelijks te subtiel voor de kleinburgerlijke Vlaamse filmkritiek, die enkel warm wordt van Grote Statements en een filmtaal die zijn eigen zwaarwichtigheid declameert. In Les Amandiers vinden we daarentegen discretere, typisch Franse geneugten: vanaf de eerste scène start een eindeloos verleidingsspel tussen de personages - waarvan wij als kijker bevoorrechte getuige zijn. Mentor-leerling, geliefde-manipulator of zelfs in doodgewone vriendschappen, het eeuwige ritueel van la drague loopt als een veloursrode draad door het reciet. Het is een universum waar grenzen voortdurend afgetast worden. Een theatercoach probeert eens scag met zijn leerlingen en ligt vervolgens tijdens de repetitie te snurken en op zichzelf te kwijlen. Een verliefde leerlinge profiteert ervan om hem sensuele likjes te geven.
Het tempo houdt nooit af, de film wordt als het ware gestuwd door de manische, existentiële vraatzucht van de personages. Elke vluchtige impressie is grandioos en moet gekoesterd worden. In de kleinste details ontwaren we dit roesgevoel: een straatdealer in New York stapt weg na een transactie, maar mompelt nog een onnavolgbare serenade als éloge aan levensvreugde - zoals dealers dat wel eens plegen te doen. Zelfdestructie ligt immer op de loer, we bevinden ons in de grimmige jaren '80, het zwaard van Damocles hangt boven het hoofd en het mes snijdt aan twee kanten. Zowel HIV als heroïne lonken. Maar wat biedt er een betere levenskracht dan een roekeloze minachting voor de eigen fysieke integriteit? Wanneer de personages op een gegeven moment voor de kick door het rood rijden, maakt Bruni Tedeschi de adrenalinerush van dit banaal gegeven buitengewoon voelbaar. Later spiegelt ze deze scène aan een gelijkaardige set-up, waar we de engel des doods Etienne 'Le Chanteur' van Daniel Balavoine horen zingen - euforisch en ten einde raad - om zijn nakend overlijden aan te kondigen: "J'veux mourrir malheureux, pour ne rien regretter." Het is een moment van lucide tederheid.
Beweren dat de film 'soapachtig' kan zijn, getuigt van kwade trouw. Het siert Bruni Tedeschi net dat ze met mercantilisch zelf-discipline een strakke vertelling nastreeft, zonder te vervallen in fragmentarisch gemeander - zoals je zo vaak ziet in de Franse auteurcinema. De 'Sid & Nancy'-achtige romance van Stella en Etienne hebben we natuurlijk al vaker gezien, maar krijgt toch een diepere dimensie. Van zodra de personages ontmoeten, wordt hun chemie tastbaar. Hun spel is uitermate fysiek, ze besnuffelen elkaar als twee wilde beesten. Dat hun lichaam hun belangrijkste rekwisiet is, beseft ook Bruni Tedeschi en ze kon natuurlijk niet zomaar eender wie casten. "Je hebt een mooie mond" verkondigt Etienne op een gegeven moment aan Stella. Ze heeft ook echt een mooie mond. Ik denk niet dat een Vlaams filmcriticus ooit een dergelijke observatie zou maken; en daarmee is eigenlijk alles gezegd.

In 1986 (neem ik maar even aan) bereidt een groep toneelstudenten zich onder leiding van regisseur Patrice [Louis Garrel] voor op een uitvoering. Het type film dat de kijker keer op keer bedriegt door emotionele scènes te laten zien die onderdeel uit blijken te maken van een toneelstuk. Tedeschi en kornuiten denken blijkbaar dat dat briljant is, maar door je er steeds aan te herinneren dat een film per definitie toneelspel is, valt hier geen enkel plezier aan te beleven. Een pretentieuze, gekunstelde gotspe.

Waarom ze het doen ?

Wel, omdat het mensen zijn met een sterke, bijzondere drive die hen toelaat, elk op zijn manier en stijl, op ieder ogenblik te exploderen.

Adembenemende vertolkingen van Nadia Tereszkiewicz en Sofiana Bennacer in een boeiende film die het acteerschap bemoederend in de armen sluit.

Heerlijk idee van Valeria Bruni Tedeschi.