Luka (2023)

Vanaf 21 september 2023 in de bioscoop (Filmfreak)

EDIT: vanaf 14 september 2023 in de bioscoop

Luka [Jonas Smulders] meldt zich vrijwillig aan als sluipschutter bij een fort, waar De Generaal [Geraldine Chaplin] haar mannen voorbereid op de naderende strijd met de vijand ‘uit het noorden’. Wat volgt, is een zogenaamde ‘rigoureuze training’ vol homo-erotische rituelen (inclusief een uiterst belabberde Haka) onder de buitengewoon bezielende leiding van de androgyne Raf [Jan Bijvoet]. Het lijkt elk moment over te kunnen gaan in groepsseks, maar maak je niet ongerust: 70 minuten lang gebeurt er helemaal niets! Dan is er een weinig interessant incidentje dat Woodworth (net als de rest van de film) behandelt alsof het een melodrama is. Vol nietszeggende stiltes, veelzeggend bedoelde, nietszeggende blikken en ook nog eens in stemmig zwart-wit gefilmd. Als het niet zo saai was, had ik er waarschijnlijk hardop om gelachen.

Er gebeurt maar weinig in dit vreemde werkje dat ellenlang lijkt te duren terwijl de speeltijd relatief kort is. En terwijl de aftiteling zegt dat het hier om een boekverfilming gaat lijkt een hoop thematiek toch rechtreeks uit Game of Thrones gehaald te zijn.

Gewaagde film die de kijker flink laat zwemmen. Over de roman van Dino Buzzati, waarop deze film gebaseerd is, las ik dat die net zoveel lezers als interpretaties kent. Dat geldt voor de film waarschijnlijk ook.

Een plot is er nauwelijks, of komt in ieder geval langzaam op gang. De film schetst vooral een wereld. Die wereld is klein, zij bestaat slechts uit een fort waarin een groep soldaten zich opmaakt voor de komst van de vijand uit het noorden, die al generaties niet van zich heeft laten horen. Je ziet de rituelen, je maakt kennis met de wetten en regels die er gelden, en leert een paar personages min of meer kennen.

Soms had ik meer het idee naar een dansvoorstelling te kijken dan naar een film. Het gaat vooral om sfeer. Het was een sfeer waarin ik me graag liet vangen.

Uiteindelijk ontspint zich toch zoiets als een plot, al blijft het vrij vaag hoe de vork in de steel zit. Je mag er, zoals ik al schreef, je eigen interpretatie aan geven. Of niet, natuurlijk. Ik merkte dat ik eigenlijk helemaal geen behoefte had aan verklaringen. Het was goed zoals het was. Heerlijke film om je anderhalf uur in onder te dompelen.

Fans van Béla Tarr kunnen er vast mee uit de voeten (al duurt hij misschien een beetje kort voor jullie). Ik moest ook denken aan Sputum en was ervan overtuigd dat deze film van dezelfde maker(s) moest zijn, maar dat was niet zo. Wel zag ik dat Jessica Woodworth heeft meegewerkt aan King of the Belgians. Daar vond ik dan weer geen klap aan. Zo zie je maar.

De ene na de andere mooie foto na de andere. Gelukkig was er ook een soort van verhaal, naast sfeer.

Anders werd het ondraaglijk.

Het Noorden was lang verwacht, maar opeens moest het toch snel gevonden worden.

Toch een twijfel tussen 3,5 of 4 sterren.

Mijn vijfde Woodworth intussen, maar ik trek haar niet. Weinig toegankelijke films behalve dan dat duoluik over de Koning met Peter Van den Begin. Gehuwd met Peter Brosens, die andere regisseur en cameraman, vandaar de Belgische insteek.

Geen doorsnee film deze Luka. Vreemd zelfs. En als je vreemd zegt, ben je aan het goede adres om Sam Louwyck of Jan Bijvoet te casten. We bevinden ons in een dystopische wereld, jaartal onbekend. Een aantal mensen, soldaten eigenlijk, bewaken een fort en zijn bang voor een invasie uit het noorden. Het lijkt wel wachten op Godot, want veel gebeurt er niet.

Een eigenaardige sfeer hangt in het fort. Sommige gebruiken zijn bizar. Bepaalde regels zijn absurd. Moeilijk om de vinger op de wonde te leggen. Ongetwijfeld een film met een bepaalde moraal, maar moeilijk om de vinger op de wonde te leggen. Of toch, hoe geïndoctrineerd iemand kan zijn om in een blind geloof iemand te volgen, no matter what. Luchtkastelen zijn het.

Gefilmd aan de voet van de Etna. Het levert mooie beelden op.

Luka.

Gebaseerd op het boek Il Deserto dei Tartari van Dino Buzatti, dat op zijn beurt weer gebaseerd was op het gedicht Waiting for the Barbarians van de Griekse dichter Cafavy - uit 1904. Ook op dat gedicht gebaseerd is het gelijknamige boek van J.M. Coetzee, en daar is ook recent een film van gemaakt: Waiting for the Barbarians (2019).

Gezet in de toestand van 1905, in 1940 door Buzatti, in 1980 door Coetzee, of als parabel tegen het nu van deze film of de 2019 versie - het concept blijft in de basis hetzelfde, een autoritaire macht die een onbekende vijand gebruikt om met angst en stagnatie zijn positie te verkrijgen en te bewaren. Parallellen te over in de verrechtsing die we nu in de samenleving meemaken, met dank aan de opkomst van nieuwe autoritaire politiek. Allemaal oude wijn in oude zakken.

Niet dat dat nou beslist een goede film oplevert overigens. De locaties zijn dan wel geniaal mooi, en een briljante keuze om dat in zwart-wit te filmen. Cinematografisch is het af en toe erg, erg goed - maar niet constant, en dat valt in het negatieve op. Vooral stilistisch is het voor mij echt een enorme vergissing hoe sommige scenes met acteurs in close up niet goed, niet goed genoeg gefilmd zijn - in combinatie met dat de cast met uitzondering van Chaplin en wellicht Yamanouchi absoluut dissoneert met het onderwerp, als te licht door de mand valt, en dan heb ik het nog maar niet eens over het brakke Engels.

Vooral de haka die een aantal keer langskomt - sowieso al ongepast - is daar een voorbeeld van, in de beeldtaal klopt het al gewoon absoluut niet, maar nog erger dan dat, zodra je de gedachte in je hoofd krijgt dat je naar een stel getikte Belgen zit te kijken is de film verpest. Je verwacht elk moment de stem van Paul Jambers als voice-over. Echt een enorme miskleun van Woodworth - wellicht een cultureel detail dat ze daarin mist.

Enorm jammer, vind ik, want de beelden in de trailer beloofden nogal wat, en het onderwerp is onverminderd actueel.