L'Empire du Silence (2022)

Gortdroge documentaire van een boeiend land (zie het boek Congo van David van Reybrouck) die gewoon niet boeit, knap an sich. Veel pratende hoofden (houd ik niet van) en veel informatie, maar de focus op voor mij minder interessante punten en saai in beeld gezet. Dan lees ik liever een boek. Weinig sfeerbeelden van het land ook. 1,5*

Anders dan mjk87 hou ik in het geval van documentaires van informatie en een verhaal dus van pratende hoofden en kan ik juist niets met de typisch Nederlandse documentaires waarin er slechts een observerende camera is en je als kijker niets wordt verteld dus niets wijzer wordt anders dan dat je zelf het verhaal moet bedenken. Ik vind het een indringende documentaire. Natuurlijk is bekend dat in DRC al lang wordt gevochten waarbij het plegen van oorlogsmisdaden de regel is terwijl er weinig media-aandacht voor is hetgeen er ook mee te maken zal hebben dat er zo veel groepen tegen elkaar vechten (waar ook de buurlanden, met name Rwanda, aan mee doen) dat de conflicten als buitenstaander erg onoverzichtelijk zijn al geldt dat mogelijk ook voor de Congolezen zelf want leiders veranderen er net zo makkelijk van partij als onderbroek met als enige constante dat alleen massamoordenaars machtsposities krijgen zodat de enige zekerheid is dat de massamoorden doorgaan. Vredesakkoorden en VN-vredestroepen doen daar niets aan af en de documentaire laat zien dat de reden van dit bloedbad dat repetitief door Congo golft de (nationale en internationale) strijd om de mineralen is waar de grond van Congo vol mee zit.

Het even eindeloze als straffeloze geweld in DRC is aldus een voorbeeld van de ‘vloek van de grondstoffen’: als het geld uit de grond spuit is er geen prikkel om een vreedzame en welvarende bevolking op basis van democratie en arbeid te ontwikkelen maar is er een eindeloze oorlog om die grondstoffen ten koste van die bevolking (en ook bv. Wagner heeft zich gemengd in het conflict in DRC). Ook lijkt het extreme geweld in DRC een koloniale erfenis: wij hebben onze eigen misdaden in Nederlands-Indië, maar die verbleken bij de ‘Congolese Holocaust’ van de Belgische koning Leopold II die maar liefst 10 miljoen (van de 20 miljoen) Congolezen liet uitroeien – vaak als gevolg van extreme marteling en mutilatie (bv. het levend koken van een persoon in een pot is ons beeld van de ‘primitieven’ in Kuifje’s Afrika maar was in feite een Belgische praktijk) – uit pure hebzucht om de grondstoffen te roven. Conrads beroemde novelle Joseph Conrad: Heart of Darkness (1899) (waar de film Apocalypse Now (Film, 1979) op is gebaseerd) is gebaseerd op een reiservaring van Conrad in Belgisch Congo waar hij verbijsterd was over de wreedheden van de Belgische kolonisten met hun waanzinnige hebzucht: ‘The horror! The horror!’. Even waanzinnig is het dat er ruim een eeuw later – nadat de Belgen allang zijn vertrokken – er nog niets is veranderd en de wreedheden en moordpartijen om de grondstoffen nog altijd straffeloos doorgaan, waarvan deze documentaire getuigt.

Thierry Michel filmt al jaren in de huidige Democratische Republiek Congo (voorheen Zaïre) en gebruikt een schat aan vaak zeer schokkende beeldmateriaal om op gedetailleerde, maar overzichtelijke wijze uit te leggen waarom hier zo fel en meedogenloos wordt gestreden om de macht. De aanwezigheid van waardevolle grondstoffen, genocide over en weer tussen Hutu’s en Tutsi’s (die is overgewaaid uit buurland Rwanda) en de onwil en onmacht van de VN omdat te bestrijden maken onderdeel uit van een van de grootste zwarte bladzijdes uit de moderne wereldgeschiedenis. Cruciaal zijn de gesprekken met hoogwaardigheidsbekleders en de indrukwekkende ooggetuigenverklaringen. Een confronterende must-see.